[home][welcome][recent observations] [links] [gallery] [archive][news] [introduction] [software]

C/2001 Q4 (NEAT)

T= 15/05/2004

Algemeen

Zoals wel vaker de laatse jaren werd komeet C/2001 Q4 NEAT ontdekt door één van de vele observatoria die in eerste instantie op zoek gaan naar asteroïden. Dit keer geen LINEAR echter, de ontdekking gebeurde immers met de 1.2m Schmidt telescoop van het Palomar Observatory (USA)in het kader van het Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) programma. Op 24 augustus 2001 werd de komeet vastgelegd op één van hun CCD-opnames en op 28 augustus stuurde Dan Green IAU-Circular 7695 de wereld in met de bevestiging van de ontdekking en de eerste zeer voorlopige baanelementen. Na meer positiemetingen werden twee weken later nieuwe baanelementen verspreid, waaruit bleek dat de komeet zich op een recordafstand van 10.1 AE bevond op het moment van de ontdekking! Tegelijk werd duidelijk dat de komeet voor een gunstige verschijning kon zorgen tijdens zijn periheliumdoorgang voorzien voor begin mei 2004. Eerst waren enkel de zuidelijke waarnemers aan de beurt om de komeet te bewonderen, maar net op het goeie moment zal de komeet boven de Belgische horizon verschijnen en onder goede omstandigheden misschien zelfs met het blote oog zichtbaar zijn!

Zuidelijke waarnemingen

De komeet verhelderde gestadig na zijn ontdekking al bleef hij tot begin 2003 zwakker dan magnitude +15. Naarmate het jaar vorderde nam de helderheid toe naar +13 in juli 2003 en in september van vorig jaar konden uiteindelijk de eerste visuele schattingen worden gemaakt door amateurastronomen in Australië en Nieuw Zeeland. Tijdens deze eerste zichtbaarheidsperiode is de komeet enkel waarneembaar vanop het zuidelijk halfrond. De helderheidsevolutie bleef gunstig verlopen en omstreeks de jaarwisseling werd de visuele helderheid al op +10 geschat. Interessant hierbij is dat het helderheidsverloop van de komeet op zeer regelmatig wijze gebeurt en zonder “schokkende” helderheidswisselingen in positieve of negatieve zin. In het voorjaarsnummer van de International Comet Quarterly publiceren experten Charles Morris en Daniel Green een eerste voorlopige analyse (zie figuur hieronder) op basis van de tot dan ingezonden waarnemingen. Hieruit blijkt dat de totale visuele magnitude tot dat ogenblik verliep volgens de vergelijking :

m = 3.7 + 5 log D + 10 log r

Bijzonder hoopvol, want als de komeet deze curve blijft volgen zou de maximale helderheid kunnen oplopen tot circa magnitude +1 begin mei en ziet het er duidelijk naar uit dat de komeet inderdaad ook voor het blote oog zichtbaar zal worden!

Verloop vanuit België

De komeet vertoefde sinds zijn ontdekking op zuidelijke declinaties en komt pas begin mei boven onze horizon te voorschijn, net op het ogenblik dat de grootste helderheid zal bereikt worden. Vanaf 5 mei wordt ze wellicht waarneembaar, net na zonsondergang zeer laag in het zuidwesten. Op 6 mei nadert de komeet de aarde het dichtste tot op 48 miljoen kilometer, slechts 9 dagen voor hij zijn perihelium bereikt, wat meteen de gunstige omstandigheden voor deze verschijning verklaart. De eerste dagen dat we de komeet zullen zien raast die met een reuzevaart van 5° per dag of zo'n 13 boogminuten per uur langs de hemel naar noordelijke declinaties. Jammer genoeg zal ook de maan nog van de partij zijn die eerste dagen, het is immers net volle maan op 4 mei wat behoorlijk storend zal zijn om de komeet te zien in de avondschemering.

Maar naarmate de komeet enkele dagen later reeds hoger aan de hemel komt, zal de maan de waarnemers niet meer hinderen. Op 10 mei staat de komeet nog 20° boven de zuidwestelijke einder als de zon al 12° onder de horizon gezonken is (nautische schemering). Op 15 en 16 mei loopt de komeet langs M44, de bekende open sterrenhoop in de Kreeft. Tot 21 mei blijft hij in dit sterrenbeeld en komt, na een kort spurtje door een uithoekje van het obscure sterrenbeeld Lynx, in de Grote Beer terecht. De schijnbare snelheid ten opzichte van de sterren loopt terug en de komende zomermaanden zal de komeet verder opklimmen naar het noorden. Vanaf 26 mei is de komeet al circumpolair en staat dan de hele, maar uiteraard zeer korte nacht, boven onze horizon.

De beste waarnemingsomstandigheden bijven voorbehouden voor 's avonds na zonsondergang al kunnen in principe vanaf dan ook waarnemers proberen om de komeet 's morgens voor het aanbreken van de dag op te zoeken. Het is voor visuele waarnemers en fotografen inderdaad steeds opboksen tegen de schemering, eind mei beginnen al de “grijze nachten” en wordt het niet meer astronomisch donker. De komeet staat op de beste waarnemingsmomenten slechts 30° tot 35° boven de horizon, relatief laag dus.

Verwacht wordt dat de helderheid na de eerste spannende weken slechts langzaam zal afnemen, zodat deze komeet als een object van magnitude +5 tot +6 zelfs tijdens heldere, grijze zomernachten makkelijk te volgen zal zijn. Wie over een middelgrote telescoop beschikt, zal de komeet misschien zelfs tot ver in de herfst kunnen volgen. Alles hangt af of deze komeetkern, die pas zijn eerste doortocht nabij de zon doormaakt,ook actief zal blijven na zijn periheliumdoortocht. Precies met “nieuwe” kometen waarvan het kernmateriaal pas de eerste keer wordt beïnvloed door de zonnestraling, moeten helderheidsprognoses steeds omzichtig benaderd worden. Het zou uiteindelijk minder spectaculair kunnen aflopen dan de optimistische voorspellingen waar we zijn vanuit gegaan, met kometen weet je immers nooit! In die zin is het voor ons als noordelijke waarnemers, vooral afwachten hoe de kern zijn periheliumdoorgang doorstaat en of er voldoende potentieel is in de kern zodat de visuele helderheid tijdens de post-periheliumfase voldoende lang kan worden aangehouden.

Globaal kunnen we stellen dat deze komeetverschijning zeker niet de “komeet van de eeuw” wordt en ze zal niet kunnen tippen aan de meest recente zeer heldere kometen zoals Hyakutake en Hale-Bopp in 1996 en '97. Maar een top-10 plaats qua helderheid sinds er helderheidsschattingen worden bijgehouden door de werkgroep kometen, behoort zeker tot de mogelijkheden. Na enkele jaren met kleinere komeetjes zal deze passage alleszins een boeiend verschijning worden en toegankelijk voor een breder publiek dan enkel de doorwinterde komeetwaarnemer!


Efemeriden

Het MPC - Minor Planet Center publiceert regelmatig efemeriden en baanelementen , zowel voor kortperiodieke kometen als voor nieuw ontdekte langperiodieke. Het is aan te bevelen bij nieuw ontdekte kometen regelmatig de baanelementen en afgeleide efemeriden te raadplegen, vermits deze steeds nog worden herberekend op basis van de nieuwste astrometrie.

Deze publicaties kan je on-line raadplegen of downloaden onder verschillende vorm, we geven hier telkens de betreffende link naar de meest recentste  gegevens :

C/2001 Q4 (NEAT)

- Baanelementen en efemeride per 5 dagen

- Efemeride per dag

- Baanelementen om in planetariumprogramma's te laden




Overzichtskaartje


[home][welcome][recent observations] [links] [gallery] [archive][news] [introduction] [software]