Het gedrag van een paard

Communicatie met zintuigen
De zintuiglijke wereld van het paard is rijk en gevarieerd. Het oorspronkelijke paard leefde in een open landschap van laagland en grasvlakten.
 
Uit die verre voorgeschiedenis heeft het een bijzonder geavanceerd communicatiesysteem overgeërfd dt het de gelegenheid geeft om informatie uit te wisselen met zijn soortgenoten door middel van mimiek en karakteristieke houdingen.
Paarden communiceren met hun vijf zintuigen. Ze hebben een complexe manier van communiceren die vooral gebaseerd is op lichaamstaal. Geur-, smaak- en tastzin, vocale signalen, gedrag en houdingen spelen een ingewikkelde rol in de communicatie.
 

De oren van een paard 'praten' voortdurend. Ze zijn goed zichtbaar. Ze onthullen de emotionele toestand van het dier.

  • naar voren gericht: gespitst en aandachtig
  • naar achteren gericht: om te waarschuwen
 
In de natuur is het paard een prooidier, dat voortdurend op de uitkijk staat en zich enkel kan verdedigen door te vluchten. Zijn zichtuigen zijn dus bijzonder scherp om snel het kleinste gevaar te kunnen ontdekken.
 
Ook de mens is een predator... Mens en paard zijn twee totaal verschillende soorten, en gebruiken heel verschillende communicatiemiddelen met weinig overeenkomsten. Het paard is een nieuwsgierig, maar verlegen dier, waardoor het onbekende vaak gelijk staat met gevaar.

Een sociaal dier

De familie

Paarden zijn sociale kuddedieren. Dit kenmerk vormt de volgende voordelen:

  • verhoogt hun overlevingskans in de natuur
  • vormt een voordeel om voedsel te vinden
  • om belagers te ontmoedigen
 
Als ze in vrijheid leven in uitgestrekte gebieden met veel voedsel, organiseren paarden zich in kudden die verdeeld zijn in kleine sociale kernen waarvan de familie de meest stabiele vorm is.
De familie is erg belangrijk voor het paard. Ze wordt gevormd rond een moedermerrie. De banden die gesmeed worden tussen de leden zijn sterk en duurzaam. Ook al verlaat het veulen van nature zijn moeder op de leeftijd van 9 maanden, het blijft contact zoeken met haar. Het zoekt bij voorkeur haar gezelschap op en niet dat van andere leden uit de familiekern.
 
In wilde kudden is de hengst niet de leider: hij is de beschermer van zijn groep merris en zorgt voor het voortbestaan van het ras. Hij is trouw. Hij kan ten opzichte van andere hengsten agressief zijn, vooral tijdens de voortplantingsperiode.
 
Sociale gehechtheid
Wanneer en nieuw paard in de groep geïntroduceerd wordt, wordt het door de overige leden op de proef gesteld. Volgens zijn karakter zal de nieuwkomer na afloop van die test gerangschikt worden onderaan of bovenaan de hiërarchie.
 
Bij paarden zit men zelden vriendschappen tussen drie dieren. Ze hebben vaak een enkele vriend. Om die reden doet men er ook goed aan om nooit een oneven aantal paarden samen in de weide te zetten. Bij de eerste contacten ruiken de paarden eerst aan elkaars neuzen, dan volgt het hoofd, het lichaam en tot slot de achterhand. Als ze mekaar leuk vinden zullen ze samen eten, elkaars vliegen wegjagen in de zomer en zich samen verplaatsen.
 
Het territorium
Het paard is een nomade die zich voortdurend verplaatst om voedsel te vinden. Het brengt veel tijd door met eten en sluit van nature aan bij de groep om een sociale entiteit te vormen. Als het paard de ruimte heeft, legt het regelmatig afstanden van 10 to 15 kilometer per dag af, waarbij het zich langzaam verplaatst tussen de plaatsen waar het rust, speelt, wentelt, eet en drinkt.
 
In vrijheid leven paarden in een zogenaamde biotoop, dat is een gebied waar ze alles vinden om zich te voeden, om te rusten, te eten, te drinken, zich te wentelen en te schuilen. Die ruimt kan gaan van 1 tot 50 vierkante kilometer. De sociale veiligheidszone is dan weer een onzichtbare cirkel rond alle leden van de groep. Buiten die afstand begint het dier onrustig te worden en vindt het dat zijn soortgenoten te ver verwijderd zijn. De straal van die cirkel kan 5 à 6 m tot 20 à 25 m groot zijn.

Intelligentie

Intelligentie


Alleen al het feit dat men een paard kan dresseren, wijst erop dat het een intelligent dier is. Van nature uit heeft het paard de neiging om ouders en soortgenoten te volgen en te imiteren. Bepaalde leerlingen lijken een zekere neiging te hebben om sneller slechte gedragingen dan goede aan te leren: men moet dus met veel zorg het leerpaard uitkiezen, dit moet ouder en kalmer zijn en vertrouwen hebben in de mens. Het veulen kan dan probleemloos de gedragingen en gewoonten imiteren van die modelleraar.
 
Vluchten voor het onbekende is een kenmerk van alle soorten, maar het paard dat in de natuur overleeft dankrij de vlucht heeft die houding van wantrouwen ten opzichte van het onbekende nagenoeg onveranderd behouden. Wanner het een wijziging in zijn omgeving vaststelt, gaat dit onverschrokken dier er eerst vandoor, het stelt zich pas achteraf vragen! Die erfelijke angst voor het onbekende kan een hinderpaal zijn bij het gebruik van het paard door de mens, maar door hard werk kan men dat instinct gedeeltelijk in toom houden.
 

VERHAAL: De gewiekste Lascar

Er was eens een paard van het Franse leger, Lascar, dat blijkbaar een meer dan gewone intelligentie bezat. Wanneer het zich 's nachts losmaakte om stiekem eten te gaan stelen uit de voorraad, deed het sluwe dier zijn best om op de rand van het strokek te lopen, zodat dit het geluid van zijn stappen kon dempen. Eenmaal het feestmaal voorbij, trok Lascar wijselijk terug naar zijn box zonder de slaap van de stalknecht te verstoren. Op zekere dag stelde het paard vast dat, als het hinkte, de dierenarts rust voorschreef: zodra men het voornemen had om het te laten werken, begon het dus mank te lopen. Maar het eigenaardige was dat het telkens een ander been was! Uiteindelijk had de dierenarts het bedrog door en hij broeg of men dat zogezegd manke paard toch maar kan laten werken. Gedurenden enkele kilometers hinkte Lascar, maar toen hij baststelde dat men zijn gedrog doorhad, hield hij op met manken en begon hij te werken.

 
Het is mogelijk om de meeste angsten van een paard te overwinnen. Let er wel op dat het paard slecht gehoorzaamt omdat het de mens beschouw als eijn gelijke en omdat het hem een leidersrol toekent. Maar zijn erfelijke angst voor nieuwe dingen blijft hij behouden. Zo kan iets onbenulligs als een rondvliegend papiertje hem op de vlucht doen slaan.

Gedragsproblemen in gevangenschap

Gevangenschap
Paarden worden door Moeder Natuur geprogrammeerd om dagelijks een hele reeks gedragingen te demonstreren. Ze zijn gemaakt om 16 uur per dag te eten, in groep te leven, te bewegen, socale relaties te hebben met hun soortgenoten... Maar in de levensomstandigheden die de mens hen oplegt, worden die activiteiten, of toch een deel ervan, verboden. Het gefrustreerde paard akn gedragsproblemen ontwikkelen.
 
Elk paard reageert anders op stresssituaties waarmee het gecontfronteerd wordt. Opsluiting in een box is een van de belangrijkste oorzaken van stress bij onze tmme paarden. Gedragsproblemen zijn voor paarden die onder die opsluiting lijden, een soort uitlaatklep. Bezitters van paarden staan vaak machteloos als dergelijke problemen zich voordoen en beschuldigen de paarden van een slecht karakter. Terwijl de oorzaak van de klachten heel dikwijls verband houdt met onaangpaste levensomstandigheden opgelegd door de mens.
 
De persoonlijkheid van het paard speelt ook een rol in het al dan niet voorkomen van gedragsstoornissen die, in de meeste gevallen, schadelijk zijn voor de gezondheid van het dier. De behandeling van dergelijke tics is moeilijk, om niet te zeggen onmogelijk, maar men kan ze voorkomen door paarden een levenskader te geven dat aangepast is aan de gedragsleer.
 
Het paard is dus een gevoelig en reactief dier, dat men moet leren kennen om het beter te kunnen gebruiken zonder het te schaden. Danzij aangepast werk, met respect voor zijn fysieke mogelijkheden en voor zijn psyche, kan de ruiter van zijn rijdier een volwaardige partner maken. Een echte paardenliefhebber neemt zowel lichaam en geest van zijn leerling in aanmerking. Er zijn reeds vele studies gemaakt over de gedragingen van het paard, zodat het mogelijk is voor de ruiter om dit prachtige, complexe dier te kunnen begrijpen.