Er bestaat dikwijls een haatverhouding tussen spinnen en mensen. En daarbij
neemt de laatste soort veel van die haat voor zijn rekening. Gelukkig zijn er
ook mensen zoals Herman Vanuytven.
Herman weet niet alleen veel over deze unieke en geheimzinnige dieren te vertellen, hij verricht ook onderzoek naar de verspreiding van spinnen. Dat klinkt misschien eigenaardig, maar is allesbehalve overbodig. Ruim de helft van alle spinnensoorten in Vlaanderen wordt bedreigd. Voor verscheidene soorten vormen de terreinen van Natuurreservaten vzw een allerlaatste vluchtplaats.
Al vijftien jaar brengt Herman Vanuytven als amateur-arachnoloog (zeg maar spinnendeskundige) enthousiast de verspreiding van spinnen in het Antwerpse in kaart. In 1991 startte hij met een onderzoek naar de verspreiding van de spinnen in het havengebied op de rechter Schelde-oever. Daarbij vormde het Ekers Moeras - één van de terreinen beheerd door Natuurreservaten Antwerpen-Noord vzw - een zeer belangrijk onderzoeksterrein.
"Een gebied kan alleen maar veel diersoorten herbergen als er een grote variatie is van levensgemeenschappen" zo vertelt Herman. "Dat vinden we juist terug in het Ekers Moeras: een mengelmoes van zeer droge delen met een jonge vegetatie, oudere bomenrijen, natte rietvelden en hooilanden, wilgenbosjes,... Vooral die natte terreingedeelten in het Ekers Moeras trokken mijn aandacht. Want hier leven veel soorten spinnen."
Spinnen in het Ekers Moeras, ze lijken eenvoudig te vinden, maar is dat wel
zo?. "Neen", vervolgt Herman zijn verhaal, "Het probleem als je
een onderzoek naar spinnen verricht is hen te vinden. Er zijn natuurlijk wel de
opvallende webspinnen, maar er zijn veel soorten die een verborgen leven
leiden".
Nu hebben spinnendeskundigen zo hun eigen methoden om spinnen op te sporen. "Het meest gebruikte hulpmiddel is een sleepnet. Dat wordt door de vegetatie heen en weer bewogen, zodoende vallen vele spinnen in het diepe net en kunnen ze gevangen worden. De strooisellaag in het Ekers Moeras wordt onderzocht met een zeef. Een hoeveelheid bladeren of dood riet schudden we uit met een zeef. Het is verbazingwekkend hoeveel kleine dieren er uit zo'n hoopje materiaal tevoorschijn komen! Zelfs de in bomen levende spinnen kunnen we met een boomval. Een boomval is niet meer een stukje plastic dat rond de stam wordt gewikkeld.
Spinnen vinden dat een geschikte schuilplaats, zodat we ze enkele weken later kunnen vangen bij het verwijderen van het plastic".
Zeven, slepen, vallen: het Ekers Moeras lijkt haast op een heuse valkuil voor spinnen. "Bij de gebruikte vangmethoden, moeten we de spinnen gelukkig niet doden, zodat we ze levend opnieuw kunnen loslaten", aldus Herman.
Het zal u wellicht verbazen, maar mei en juni zijn de belangrijkste spinnenmaanden en niet de herfst. "Dat klopt", vertelt Herman, "Deze vergissing ontstaat doordat in de herfst de meest opvallende spinnen te zien zijn, zoals de Kruisspin en de Gewone trechterspin. In de lente zijn er echter veel meer soorten, al zijn ze vaak heel wat kleiner dan hun bekende herfstcollega's".
Bij vogels, planten, vlinders, libellen bestaat er een grote verscheidenheid aan soorten. Herman. "Dat is ook bij de spinnen het geval. Wandelend in het Ekers Moeras kunnen we al snel tientallen Wolfspinnetjes zien wegrennen. Deze kleine jagers maken geen web, ze vangen hun prooi terwijl ze over de bodem rondspeuren naar iets eetbaars.
Eveneens geduchte jagers die gevreesd worden door insecten zijn de Springspinnen. Deze vaak prachtig gekleurde spinnen hebben twee reusachtige ogen waarmee ze uiterst precies de afstand tot hun prooi kunnen schatten."
En spinnen met webben? "Die heb je natuurlijk ook in het Ekers
Moeras", gaat Herman verder, "Veel planten zijn versierd met de webben
van Kogelspinnen: een wirwar van draaajes die tezamen een dodelijke val vormen
voor insecten. En dan heb je natuurlijk ook de opvallende Kruisspinnen. Kortom,
een enorme variatie aan spinnen én jachttechnieken".
Het onderzoek in het Ekers Moeras nam uiteindelijk zo'n 1,5 jaar in beslag. Niet minder aan 138 verschillende soorten spinnen werden aangetroffen. "Dat is ruim 20% van de totale spinnenfauna in Vlaanderen", aldus Herman. Hiermee wordt het grote belang van het Ekers Moeras voor spinnen en andere ongewervelde dieren aangetoond".
Vooral spinnen van vochtige terreinen en rietlanden worden steeds meer bedreigd in Vlaanderen. Verschillende soorten worden gelukkig nog in het Ekers Moeras aangetroffen. Herman: "Onder hen de Variabele renspin en de Zuiderse tandkaak. Beide zijn zeldzaam geworden in Vlaanderen. Maar het Ekers Moeras is ook een prima plek voor de Kleine zakspin".
Deze laatste soort wordt met uitsterven bedreigd in Vlaanderen. Een reden te meer om zuinig om te gaan met het Ekers Moeras en haar spinnenfauna.
"Ruimte voor biodiversiteit" is één van de drie pijlers van Natuurreservaten vzw. Ook spinnen behoren tot de natuurlijke rijkdom van onze terreinen. Haast de helft van hen dreigt de volgende decennia te verdwijnen. Het creëren van een grote variatie in landschap en levensgemeenschappen in onze natuurgebieden is essentieel voor het behoud van onze spinnenfauna in Vlaanderen. Daarom krijgen ook spinnen - wellicht één van de meest verguisde diergroepen in onze samenleving - alle kansen in onze terreinen.
"Ruimte voor biodiversiteit" is voor Natuurreservaten Antwerpen-Noord vzw dan ook geen holle slogan!
meer te weten komen over spinnen? Kijk dan eens op de website van "The Arachnology Home Page - The study of spiders and their relatives"
