Wat is natuurinrichting?

Natuurinrichting richt gebieden in op zo'n manier dat de natuur er alle kansen krijgt om te herstellen, voort te bestaan of te ontwikkelen. Dat dit vanzelf zou gebeuren, is immers lang niet vanzelfsprekend meer. Dat heeft te maken met een aantal belemmeringen die de groeikansen voor natuur in de weg staan. Verstedelijking, de aanleg van wegen, veranderingen in het grondgebruik en de waterhuishouding, .. , kunnen de leefwereld van planten en dieren bedreigen of zelfs vernietigen.

De natuur moet, met andere woorden, soms een handje geholpen worden. Daarvoor heeft de Vlaamse regering natuurinrichting in het leven geroepen, één van de mogelijkheden die het nieuwe natuurdecreet van 21 oktober 1997 biedt om de natuurwaarden te beschermen.
Natuurinrichting beschikt daarvoor over een brede waaier aan maatregelen. Die worden niet allemaal tezamen aangewend: dat is afhankelijk van wat natuurinrichting precies wil realiseren en van de aard van het gebied waarin het ingezet wordt. Enkele voorbeelden kunnen u een beter beeld geven.

Door het wegenpatroon aan te passen of het type van wegverharding te veranderen, kan ervoor gezorgd worden dat het verkeer uit de buurt gehouden wordt van broedgebieden van vogelsoorten die gevoelig zijn voor verstoring. Het kan ook de verplaatsing van dieren en het verspreiden van planten vergemakkelijken Het uitvoeren van grondwerken, bijvoorbeeld het graven van poelen of het verwijderen van de bodemlaag, kan de aangetaste leefgebieden voor fauna en flora herstellen of er nieuwe creëren. Het ruilen van eigendom of gebruik van percelen kan oplossingen naar voren schuiven voor situaties waar landbouw of bebouwing in natuurgebied problematisch zijn, ..

Zoals u verderop zal lezen houden de maatregelen die in het project Bospolder-Ekers Moeras voorgesteld worden, vooral verband met grondwerken, werken aan de waterhuishouding en natuureducatie.

Wat is een natuurinrichtingsproject?

Natuurinrichting wordt in de praktijk gebracht door middel van natuurinrichtingsprojecten, zoals Bospolder-Ekers Moeras er een is. In deze projecten wordt gewerkt binnen de grenzen van een afgebakend gebied. Dat kan in een landelijke regio zijn maar evengoed in een stedelijke omgeving, zoals dit project.

Een natuurinrichtingsproject volgt een vastgelegde procedure. Die verloopt stapsgewijs, wat ook te maken heeft met de inspraakmogelijkheden van de bevolking. Daarover leest u meer verderop deze website.

Bospolder - Ekers Moeras, stap voor stap

Het natuurinrichtingsproject Bospolder-Ekers Moeras wordt zomaar niet van vandaag op morgen uitgevoerd. De realisatie gebeurt stap voor stap.

De eerste stap was het onderzoek naar de haalbaarheid van een natuurinrichtingsproject in Bospolder-Ekers Moeras. Dit was een voorstel van Natuurreservaten vzw. Het onderzoek, uitgevoerd door de afdeling Natuur en de Vlaamse Landmaatschappij, is achter de rug. Het heeft de eerste grote lijnen uitgetekend van wat natuurinrichting in dit gebied kan realiseren.

De resultaten van het onderzoek worden binnenkort aan de Vlaamse regering voorgelegd. De regering zal dan, op grond hiervan, uitspraak doen over het 'instellen' van het natuurinrichtingsproject Bospolder-Ekers Moeras. Instellen betekent in feite dat het project officieel groen licht krijgt, en dat de bevoegde Vlaams minister van Leefmilieu en Tewerkstelling het projectcomité kan oprichten. In het projectcomité zetelen vertegenwoordigers van alle betrokken overheden (de stad, de provincie, afdelingen van AMINAL, de VLM, .. ) en maatschappelijke groepen (bv natuurverenigingen). Het adviseert de minister over de maatregelen in het natuurinrichtingsproject en coördineert de uitvoering van de werken.

Wanneer het project Bospolder-Ekers Moeras ingesteld is, dan wordt eerst het projectrapport opgemaakt. Dat geeft een overzicht van alle werken en maatregelen die het natuurinrichtingsproject beoogt. De werken en maatregelen worden daarna in het uitvoeringsplan van naaldje tot draadje beschreven, inclusief de kosten. Die worden overigens helemaal gedragen door het Vlaams Gewest.

Van zodra het uitvoeringsplan het fiat krijgt, start het projectcomité met de uitvoering van de werken en maatregelen op het terrein.

Ingewikkeld en tijdrovend?

Misschien lijkt dit u nodeloos ingewikkeld en tijdrovend, maar er is een aantal goede redenen om stap voor stap te gaan. Een onderzoek naar de haalbaarheid vooraf voorkomt dat er aan projecten begonnen wordt die achteraf niet aanvaard worden, met verloren kosten en moeite als gevolg. Het opmaken van een projectrapport en een uitvoeringsplan, met de adviesprocedures die eraan gekoppeld worden, maakt het elke geïnteresseerde inwoner mogelijk om 'mee te groeien' in het project

de duur van het project

Wat de duur van Bospolder-Ekers Moeras betreft, mag u er van uitgaan dat het natuurinrichtingsproject over ongeveer drie jaar zal beëindigd zijn.

Wat wil het natuurinrichtingsproject realiseren?

De situering van Bospolder-Ekers Moeras wees al uit dat het gebied binnen die beperkte oppervlakte heel gevarieerd is.. het is een lappendeken van ruigtes, graslanden, broekbos, struweel hooilanden, ondiepe plassen enz...

Het is precies in die verscheidenheid in bodemgesteldheid (met overgangen van droog naar nat van kalkrijk zandig naar meer kleiig) dat de kansen op een rijke fauna, flora en vegetatie schuilgaan Die mogelijkheden worden nu nog niet volledig benut. Dat heeft te maken met een aantal belemmeringen die de groeikansen voor nafuur in de weg staan Zo is er op dit moment nog geen hooi- of begrazingsbeheer voor het gebied Daardoor verruigt het stilaan en halen sommige, meer algemene plantensoorten de bovenhand en dat brengt de verscheidenheid in het gedrang Het dichtgroeien of verlanden van de oude bedding van de Verlegde Schijns in het Ekers Moeras verarmt de vegetatie die in de overgang tussen land en water groeit. De vele grachten op Bospolder ontwateren de water- en natuurrijke percelen te sterk naar Ekers Moeras.

Dit is maar een aantal van de knelpunten die het natuurinrichtingsproject één voor één wil aanpakken. Dat kan door een brede waaier aan maatregelen.

Het natuurinrichtingsproject op het terrein

het landschap en de haven	Rondom het gebied Bospolder - Ekers Moeras, vooral waar het raakt aan de haven en hara industrie, worden nieuwe landschapsdijken aangelegd of bestaande verbeterd en beplant met streekeigen plantgoed. Daarbij is het niet de bedoeling het hele gebied hermetisch af te sluiten door het achter dijken in te kapselen. De dijken kunnen het zicht op de havenactiviteiten enigszins wegnemen en het geluid ervan een beetje temperen. de bestaande dijken die geen doel hebben, zoals aan de noordzijde van de blusvijver, worden afgegraven.
hooien en begrazen	Een hooi- en begrazingsbeheer moet de ongecontroleerde verruiging van het gebied tegengaan. Op afgerasterde plaatsen zal het gebied begraasd worden met Galloway-runderen en Konik-paarden. Deze soorten runderen en paarden zijn heel rustige en zelfredzame dieren, bstand tegen alle weer en wind en ruw terrein. de begrazing is extensief: dit wil zeggen dat er maar weinig dieren op een grote oppervlakte grazen. Begrazing is een vaak toegepaste vorm van natuurbeheer. Begrazing van ene groot stuk grond levert een mozaïek op met plekken die kort worden afgegraasd en andere waar struikjes of bomen opschieten. Die afwisseling is vanuit het oogpunt van natuurbehoud en het landschap waardevol.
natuur-technisch	De noordelijke oever van de blusvijver voor de aangrenzende industriezone wordt natuurtechnisch heraangelegd. Dat betekent dat de oever schuin wordt afgegraven zodat de blusvijver contact maakt met het water- en de natuurrijke gebieden erachter. Op die manier kan de blusvijver natuurlijkr inpassen in Bospolder - Ekers Moeras. Het voorzien van een overloop staat er borg voor dat, wanneer er water uit de blijsvijver zou moeten opgepompt worden, het water uit het achterliggende gebied niet mee verdwijnt.
natuur voor iedereen	Dit is een slagzin die in dir project ook waargemaakt wordt. Een netwerk van wandelpaden maakt het gebied toegankelijk voor de natuurliefhebber, zonder dat de rust van fauna en flora verstoord wordt. Om het vogelleven in alle rust te kunnen observeren, zal er een vogelkijkhut geplaatst worden.
de waterhuishouding	Heel wat van de maatregelen die worden voorgesteld in het natuurinrichtingsproject hebben te maken met de waterhuishouding van Bospolder-Ekers Moeras. Dat is ook logisch, want het is vooral in een natte, waterrijke omgeving met de overgangszones naar droger terrein dat een gevarieerde fauna en flora goed kunnen gedijen Dan hebben we het over vogels als de Bruine kiekendief Blauwborst, Sprinkhaanrietzanger, Baardmannetje: verschillende soorten libellen als de Kleine roodoogjuffer, Groene glazenmaker en de bedreigde Variabele waterjuffer; plantensoorten als de Zomerbitterling, Moeraswespenorchis, Addertong, ... Bospolder heeft een netwerk van afwateringsgreppels die het gebied naar de lager gelegen bedding van de Verlegde Schijns afwateren. Dit drainagenet is er nu de oorzaak van dat de ondiepe plassen en poelen in de zomer droog staan, zodat de vegetatie in de zone tussen water en land verruigt en minder divers wordt. Daarom wordt een aantal van die rechte greppels gedempt. De bedding van de Verlegde Schijns wordt opnieuw vrijgemaakt. De bouw van een regelbare stuw op de hoofdgracht ter hoogte van het Bospolderpad laat toe het waterpeil in het gebied in de hand te houden. Daardoor kunnen de poelen en plassen het hele jaar door water houden. De bestaande poelen worden verdiept en uitgebreid. Enkele van deze plassen, vooral tegen de Ekerse Dijk aan, zijn overblijfselen van de 'wielen' of doorbraken van dijken in het vroegere poldergebied. Her en der worden ook nieuwe plassen uitgegraven. Op de dijk die evenwijdig loopt met de Verlegde Schijns wordt een kleilaag aangebracht. Dat verhindert dat het water vanuit Bospolder nog langer doorsijpelt langs deze zandige dijk.

Uw inspraak als inwoner

In de loop van het project Bospolder-Ekers Moeras zijn er twee adviesmomenten ingebouwd waarbij u als geïnteresseerde inwoner uw stem kan laten horen. Zowel het projectrapport als het uitvoeringsplan zullen neergelegd worden in een openbaar onderzoek. Dat betekent concreet dat u tijdens beide adviesmomenten alle plannen, documenten, kaarten,..., over het natuurinrichtingsproject voor een periode van dertig dagen kan inkijken op een plaats dicht bij het projectgebied. Waar en wanneer de openbare onderzoeken plaats hebben, daarover ontvangt u vooraf precieze informatie. Indien u dat wenst, kan u tijdens die periode opmerkingen, bezwaren of suggesties bij de plannen indienen.

Om u toe te laten dat met kennis van zaken te doen, wordt u op regelmatige tijdstippen op de hoogte gehouden over de stand van zaken van het project Bospolder-Ekers Moeras. Dat gebeurt onder meer via de edities van 'De Antwerpenaar' en door de verspreiding van een natuurinrichtingskrant in het district van Ekeren en Antwerpen-Luchtbal. Noteert u ook de infoavond over natuurinrichting en Bospolder - Ekers Moeras op maandagavond 19 april om 19.30 u in het districtshuis van Ekeren.

Samenwerking

Het natuurinrichtingsproject Bospolder - Ekers Moeras is een initiatief van de afdeling Natuur van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse landmaatschappij, in samenwerking met de Stad Antwerpen en Natuurreservaten vzw.