Samenstelling van de gemeente

www.gemeentehoegaarden.be

Hoegaarden heeft een oppervlakte van 3.389 ha en omvat de deelgemeenten Hoxem, Meldert en Outgarden en de gehuchten Hauthem en Rommsersom. De gemeente telde 6.146 inwonders op 01/01/2005. In 2008 waren dit al 6.225.

Hoe te bereiken?

* met de auto is Hoegaarden bereikbaar via de E-40 Brussel-Luik (afrit 25)
* met de trein via de spoorlijn Brussel-Luik en daarna met buslijnen 360-361-362

Toeristisch Informatiekantoor

Kapittelhuis-Houtmarkt 1-3320 Hoegaarden
Toegankelijk: van maandag tot zondag van 10.00u tot 16.00u.
Tel 016/76.78.43 - Fax: 016/76.79.19
detuinenvanhoegaarden@telenet.be

Hoegaarden, een naam met verstand

De kennis van een aantal heemkundige leken beperkt zich tot verouderde gedrukte bronnen, die niet zelden dateren van vorige eeuw. De wetenschap van de toponymie of plaatsnaamkunde stond intussen niet stil, maar niet iedereen is geabonneerd op wetenschappelijke tijdschriften. Zo lees ik nog recentelijk dat Hoegaarden zou betekenen "hoge aarde", zo genoemd naar de heuvel waarop de Sint-Gorgoniuskerk is gebouwd. Zulke onzin is al lang achterhaald.

Om tot een verantwoorde verklaring van de naam Hoegaarden te komen, zetten we eerst de oudste vormen op een rij: 1053 kopie midden 12de eeuw Huardis, begin 12de eeuw Hvguardis (lees: Hug-wardis), 1139 Hugardis, 1267 a Radulfo de hugarden, enz. We beginnen met de uitgang. Het is verkeerd om de uitgang -is te beschouwen als een genitief. Enkele schrijvers over Hoegaarden veronderstellen ten onrechte dat deze uitgang hoort bij een woord als "villa". Dit substantief komt echter in deze verbinding niet voor. De uitgang -is komt in de oudste dokumenten wel voor als een adjectief in de vorm hugardensis, dit is "Hoegaards". Duidelijk is ook de ablatief de hugardis, "uit Hoegaarden". In het Nederlands klinkt de uitgang als -en, uit de oudere Germaanse uitgang -um, waarmee nederzettingsnamen werden gevormd.

Een aanvaardbare verklaring is, de datief meervoud op um, te verbinden met een tweestammige Germaanse naam, namelijk hugu + ward. De afleiding op um betekent zoveel als "bij de mensen van", gevolgd door de stamvader. In de antroponymie zijn beide elementen zeer bekend. Hugu betekent "verstand, denkende geest", zoals nog bewaard is in woorden als heugen, geheugen en heugenis. Denk ook aan de raven van Thor, Hugin en Mugin, die de godheid moesten adviseren. Hiervan komt nog de uitdrukking "tegen heug en meug", dus tegen de adviezen van Hugin en Mugin in. Ook een Germaanse naam als Huibrecht (verfranst tot Hubert) bevat het element hugu. Ten slotte vinden we hugu terug in de naam Huon. Hier is hugu uitgebreid met een n-suffix, terwijl de g door syncope verdween. Het verschijnsel syncope (klemtoon op syn) betekent: uitstoting van een klank in het midden van een woord. Zoals broeder door uitstoting van d verkortte tot "broer", zo verkortte Hugon tot "Huon" door uitstoting van g.

Het tweede lid ward komen we tegen in een naam als Edward "beschermer van het erfgoed". Ward, een stam die beschermen betekent, zit ook in "deurwaarder".

Zo kunnen we de naam Hoegaarden reconstrueren als Hugwardum, met klankwettige evolutie tot Hoegaarden. Hoegaarden betekent dus oorspronkelijk "bij de mensen van Hugu-ward".

Bibliografie: P. Kempeneers, Hoegaardse Plaatsnamen, 342 blz. met kaart, in 1985 uitgegeven door het Instituut voor Naamkunde te Leuven en verspreid door uitgeverij Peeters, Bondgenotenlaan 153, 3000 Leuven.


Dr. P. Kempeneers.

Geschiedenis

Hoegaarden, een mooi dorp aan de Gete met een rijk historisch verleden. Een dorpsnaam die zeker bekend in de oren zal klinken van bierkenners.
Sinds mensenheugenis brouwt men te Hoegaarden bier. De eerste verwijzing naar het bestaan van een brouwerij dateert van 1318. Die traditie werd door de Paters Bogaraden met de gebruikelijke toewijding voortgezet, toen zij in 1445 witbier brouwden. Het witbier kende eeuwen lang een enorm succes. Toen echter in 1957 de laatste brouwerij zijn deuren sloot, betekende dit het einde van een rijke traditie. Het witbier is een deel van het Hoegarads erfgoed en dat mocht niet verloren gaan. Daar waren alle Hoegaardiers het over eens. De brouwerij begon in 1965 het troebele witbier opnieuw te brouwen, volgens de oude methoden, met natuurlijke ingrediënten. Daarom smaakt Hoegaraden nu nognet als vroeger.

Sint Gorgoniuskerk

Voormalige kapittelkerk en Rococostijl; opgetrokken tussen 1754 en 1759, in een periode waarin Hoegaarden dank zij het bierambacht een grote welstand kende. De toren en de twee westportalen werden volledig opgetrokken in Gobertangsteen. In dit gedeelte vinden we reeds meer stijlelemententerug van de rococo, meer bepaald de schelp-en voluutmotieven (krulvormigezuilversiering).
Volgens de overlevering zou op de plek waar nu de kerk staat, zich de versterking van de gravin Alpaïde hebben bevonden.
Een gedenksteen in de torenmuur vermeldt immers in het Latijn volgende tekst, hier in vertaling:

"Van kasteel van Alpaïde werd ik tempel Gods;
knagende tijd, ouderdom, noodlot hebben mij tot puin
gebracht; doch onder het meisterschap van Colard en het
secretarisschap van Servatius Sweerts, heeft de rechter mij
de tienden toegewezen waardoor ik thans gans nieuw
herrijs. Henricus Sweerts, pastoor, legde de eerste steen".

Zoldering, muren en pilaren zijn bekleed met stucwerk en versierd met talmrijke ornamenten in rococo of Louis-XV stijl. Ook de portaln, het doksaal, de orgelkast, de biechtstoelen, de kansel en de communiebank zijn in dezelfde stijl uitgevoerd. In deze kerk valt dan ook veel fraai houtsnijwerk te bekijken.
Deze monumentale kerk heeft een beveiligde torenkamer. In de torenkamer bevindt zich de doopvont. Ze dateert uit de 13de of 14de eeuw en is gemaakt van blauwe arduinsteen. Vier gebeeldhouwde hoofdn versierend e kuip, waarschijnlijk de symbolen van de vier windstreken of paradijsstromenn, waarvan sprake is in de doopliturgie. De Sint-Gregoriuskerk is toegankelijk elke zondag van 14.00 u tot17.00u.

Geleid bezoek aan de Sint-Gregoriuskerk: reservatie 016/76.78.43
Honorarium: €15,00 voor een groep van maximum 25 personen-duur 1 uur.

Gemeenteplein

Naast de kerk bevindt zich het gemeentehuis, gebouwd in 1832. In het midden van het plein staat een fraaie ouderwetse muziekkiosk uit 1889.

Houtmarkt

Pleintje naast het gemeenteplein, gedeeltelijk afgesloten door de hoeve 'Arendsnest' (17de-18de eeuw) en het 'Kapittelhuis' (18de eeuw)
Het Kapittelhuis was de woonst van de kanunniken, verbonden aan de Sint-Gregoriuskerk. Het was dank zij gravin Alpaïde dat omstreeks 981 zzn papittel van kanunniken kon gesticht worden om de kerkelijke diensten door gezang en gebedmeer luister te geven. Dit kapittel omvatte twaalf leden en bleef bestaan door het Franse bewind en werden de bezittingen verbeurd verklaard en verkocht. Sinds 1981 is het Kapittelhuis eigendom van de gemeente. Het park van dit voormalig kanunnikenhuis is thans ingricht als toontuin (De Tuinen Van Hoegaarden)
De hoeve Arensnest werd omstreeks 1640 hebouwd voor meier Lambert Depas en in de 18de eeuw door verschillende dorpgriffiers bewoond. Het waren allemaal trouwe aanhangers van het Oostenrijks bewind. Vandaar ook de benaming van de hove, die verwijst naar de keizerlijke adelaar. In het midden van de 18e eeuw werd de gevel van het woonhuis in witte steen opgetrokken en de inrijpoort opgesmukt met een fronton en siervazen.
Rondom het binnenhof, dat zijn oorspronkelijk 17de -eeuw uitzicht heft bewaard, staan de schuren en stallen in bak- en zandsteenstijl.