İslam aleminde kutlanan bazı geceler hakkında kısa bir araştırma.. 1

1.Mevlit Kandili. 1

2. Regaip Kandili. 1

3.Mi’rac Kandili:. 2

4.Beraat Kandili. 2

Beraat kandilinde kılınan namaz:. 4

Bu namazın çıkış tarihi:. 4

 

İslam aleminde kutlanan bazı geceler hakkında kısa bir araştırma

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den kutlanması hakkında sahih bir nakil sabit olmayan  ve genellikle İslam aleminde ve özellikle de ülkemizde, kutlanan bazı kandil geceleri hakkında, müslümanları uyandırmayı kendimize görev bilerek  bu araştırmayı yaptık. Cenabı Hâk dan  bütün müslümanlar için faydalı olmasını dileriz.

Şimdi ise bu kandil gecelerini tertip üzerine arz edip, onları kutlamanın meşru veya gayrı meşru olması konusunda İslam alimlerinin görüşlerini de zikredeceğiz.

1.Mevlit Kandili

İsminden de anlaşıldığı üzere Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in doğduğu gecedir. Rabi’u’l-Evvel  ayının on ikinci gecesine rastlamaktadır. Bu gecenin ne fazileti ve ne de kutlanması hakkında hiç bir rivayet sabit olmamıştır. Dolayısıyla Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem doğum gecesini ne kendisi ne ashabı ve ne de selefi salihin kutlamış değildir. Bunun üzerine ilim ehli bu geceyi o maksatla ihya etmeyi ve de mevlit okumayı dinde ihdas edilmiş bir bid’at saymışlardır. Nitekim okunan mevlidinde bu babtan sayıldığı ilim ehlince malumdur.[1]

2. Regaip Kandili

Bu geceyi ihya etmek maksadıyla Recep ayının ilk cuma gecesi yani akşamla yatsı arası kılınan on iki rek’atlık namazın ve bu gecenin fazileti hakkında dayanılan rivayet şudur:

                  Enes İbn Malik (radıyallahuanhu)  Allah Rasulu (sallallahu aleyhi ve sellem)’in  şöyle dediğini rivayet eder:

                  (Recep ayında orucun faziletini zikrettikten sonra, devamla) “O ayda bulunan ilk cuma gecesinden gafil olmayın. Çünkü o, meleklerin regaip diye isimlendirdikleri bir gecedir. Kim recep ayının ilk perşembe gününü oruc tutar ve o günün, akşamla yatsı arası on iki rekat namaz kılarsa, (namazın keyfiyetini açıkladıktan sonra) Allahu Teala o kimsenin günahlarını bağışlar.”[2]

                  İmam İbnu’l-Cevzi bu hadis hakkında şunları söyler:

                  “Bu hadis Allah Rasulu (sallallahu aleyhi ve sellem) üzerine uydurmadır. Ali İbn Abdillah İbn Cahdami bu rivayetiyle ilim ehli tarafından itham olunup yalancı sayılmıştır. Şeyhimiz hafız Abdulvahab’ı şöyle derken işittim: Bu hadisin ravileri mechuldur. Ravilerle ilgili bütün kitaplarda onları aradım ve bulamadım.”[3]

                  İbnu’l-Cevzi sözüne şöyle devam eder:

                  “Bu hadisi uyduran kimse bid’atında çok aşırı gitmiştir. Çünkü bu namazı kılan kimse önce gündüz oruç tutacaktır. Belkide o günün gündüzü çok sıcaktır, oruçlu oluncada akşam namazına kadar haliyle yemek yeme imkanı bulamıyacaktır akşam namazından sonra, bu namaz için uzun tesbihat sebebiyle kıyamda ve secdede duracak neticede gayet eziyet çekmiş olacaktır. Ben doğrusu, ramazan ve teravih namazlarına nazaran insanların bunda, nasıl izdihamlaştıklarını kıskandım. Bilakis bu namaz halk indinde diğerinden daha büyük ve değerlidir. Çünkü bu namazda diğer beş vakit namaza gelmeyenler hazır bulunuyor.[4]

                  Hafız Ebu’l-Hitab ise şunu söyler:

                  “Regaib namazını uydurmakla ittiham edilen kimse Ali İbn Abdillah İbn Cahdami’dir. Mechul olan raviler üzerine uydurmuştur. Ki bunlar, kitabların tümünde mevcut değildir.[5]

                  Hafız el-İrakı şöyle der:

                  “Rezzin, kitabında bunu irad etmiştir. O uydurma bir hadistir.”[6]

                  İmam Tartuşi şu sözünü ekler:

                  “Receb ayındaki regaip namazı ise, Beyti’l-Makdis’de bizim bulunduğumuz yerde ancak h. 480 senesinde ihdas (uydurulmuş) edilmiştir. Bundan önce bu namazı ne gördük ve ne de duyduk.”[7]

                  Görüldüğü gibi bu gecede mevlit okuma işi bu namaza nisbeten yeni sayılıp daha sonra uydurulmuştur.

3.Mi’rac Kandili:

Recep ayının yirmi yedinci gecesidir. Sünnet ve Bid’atler kitabının yazarı (rh) recep ayındaki bid’atler bölümünde şunları söyler:

                  “Mi’rac kıssasını okuyup recep ayının yirmi yedinci gecesini kutlamak ve bazı insanların bu geceye has bazı zikir ve ibadette bulunmaları bid’attır. Recep, Şa’ban ve Ramazan aylarında okunan -gayrı sabit- dualar bid’at ve uydurmadır. Şayet bunlarda bir hayır olmuş olsaydı bizden öncekiler bunda bizleri geçerlerdi. İsra, Mi’rac veya mezkur ayın ihyasına dair hiç bir delil kaim olmamıştır.”[8]

                  Şeyhu’l-İslam İbn Teymiyye’de Recep ayının yirmi yedinci gecesi ile ilgili olan namaz hakkında şöyle der:

                  “Muteber alimlerin belirttiği gibi; İslam alimlerin ittifakıyla bu, (namaz) meşru değildir. Bu ancak cahil ve bid’atçı kimseden sudur eder.”[9] Bu gecedede mevlit okumak adet halini almıştır. Böylelikle bir bid’ata diğer bir bid’at eklenmiş olunmaktadır.

4.Beraat Kandili

Beraat Kandili ise Şaban ayının ortasında olan geceye denilmektedir. Bu gecenin faziletiyle ilgili bazı rivayetler gelmiştir. Örnek olarak bir kaçını zikredelim.

                  Hz. Ali (radiyallahu anh)’dan Allah Rasulu (sallallahu aleyhi ve sellem) şunu demiştir:

                  “Şaban ayının ortasında olan gece olunca, gecesini ihya eden gündüzünü de oruçlu geçirsin.”[10]

                  Diğer bir rivayet ise şöyledir: Ebu Musa el-Eş’ari (radiyallahu anh)’dan Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem)  şöyle demiştir:

                  “Şaban’ın ortasında bulunan gecede Allahu Teala mahlukatına nazar eder. Müşrik ile cimri müstesna olmak üzere bütün mahlukatını affeder.”[11]

                  Yine başka bir rivayette de şöyledir:

                  Hz Aişe (radiyallahu anha)’dan Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle demiştir:

                  “Bu gecede Adem oğlundan her doğacak ve ölecek olan yazılır. Ve yine bu gecede onların amelleri yükselir ve rızıkları iner.”[12]

                  Ancak bu rivayetler veya zikrettiğimiz rivayetlerden hiç birisi sahih değildir. İlk rivayet Hz. Ali’nin rivayetidir.

                  İmam Busiri şöyle der:

                  “Bu rivayetin senedinde İbnu Ebi Sebure vardır. Asıl ismi, Ebu Bekr İbn Abdillah İbn Muhammed İbn Ebi Seburedir. İmam Ahmed İbn Hanbel ve Yahya İbn Ma’in; bu adamın hadis uyduran bir kimse olduğunu söylediler.”[13]

                  İkinci rivayete gelince, Ebu Musa el-Eş’ari’nindir. İmam Busiri derki:

                  “Ebu Musa’ya ait hadisin senedi zayıftır. Bu da  Abdullah bin Lehi’a’nın zayıf oluşundandır. Birde Velid bin Muslim’in tedlis yapması söz konusudur.”[14]

                  Diğer rivayette Hz. Aişe’nindir. Hz. Aişe’nin Ebu Musa’nın rivayetine benzeyen başka bir hadisi daha vardır. İmam Beyhaki, iki rivayeti de Da’vat’ul-Kebir kitabında tahricettikten sonrs şöyle der:

                  “Bu hadisin isnadında ve öncekinde de mechul olan kimseler vardır. Diğeri birine inzimam edilince biraz kuvvet kazanır.”[15]

                  Bid’at ile ilgili eserinde bu rivayetleri serdeden Ebu Şame akabinde şunu söyler:

                  “Bu rivayetlerde hususi bir namazın beyanı yoktur. Ancak bu gecenin faziletini belirtmektedir. Geceyi ihya etmek ise bütün senenin gecelerinde olduğu gibi müstehabtır. Mahzur ve münker olan şey;  bazı geceleri hususi bir keyfiyette hususi bir namazla tahsis etmek, cuma, bayram ve teravih gibi ve bunuda İslamın şiarından olan mezkur ibadetler gibi izhar etmektir.”[16]

Beraat kandilinde kılınan namaz:

Allame Ali İbn İbrahim bu namaz hakkında şöyle der:

“Şaban ayının ortasında geceleyin kılmak üzere ihdas edilen (uydurulan) onar defa ihlas suresi okumak suretiyle  cemaatle kılınan cuma ve bayramlardan daha fazla önem verilen yüz rek’atlık elfiye namazına gelince; hakkında ancak ya zayıf ya da uydurma haber ve eser gelmiştir. Kuut’ul-Kulub ve İhyau Ulumu’d-Din sahiblerinin zikretmesine veya Sa’lebi tefsirin kadir gecesi olduğunu söylemesine aldanma.”[17]

Hafız İrakı Şöyle der:

“Beraat namazı hakkındaki hadis batıldır.”[18]

İbnu’l-Cevzi’de: “Şüphesiz bu hadis uydurma” demektedir.[19]

Şeyhu’l-İslam İbnu Teymiyye de buna benzer söz söylemiştir.[20]

Bu namazın çıkış tarihi:

İmam Tartuşi şöyle anlatır:

“Bana Ebu Muhammed el-Makdisi haber vererek dedi ki: Bu, bizde ilk olarak 448 h. senesinin evvelinde ihdas edilmiştir. Nablus şehrinden İbnu Ebi’l-Hamra adıyla tanınan birisi Beyti’l-Makdise geldi. Güzel tilaveti vardı, kalktı ve Mescidi  Aksada Şaban ayının ortasında (15’inde) bulunan gecede namaz kıldı arkadan ona birisi uydu ondan sonra bir başkası daha sonra bir diğeri eklendi, neticede namazı bitirinceye kadar kalabalık bir cemaat oldu. Gelecek sene yine geldi ve arkasında bir çok insan bu namazı kıldı. Mescidde bu yayıldı. Böylelikle Mescidi Aksa’da ve insanların evlerinde bu namaz intişar etti. Daha sonra bir sünnetmiş gibi günümüze kadar bu namaz devam edegeldi.”[21]

                  Nitekim aynı şekilde bu gecenin ihyası için camilerde mevlit okunmaktadır. Bunun sebebi ise şeytanın bu cahillere amellerini süslü ve meşru göstermesidir.

    Bazı kimseler insanların manevi gıdalarını tıkadığımız iddiasıyla bu makaleyi hoş görmeyebilirler. Ancak bu gibi kardeşlerimize Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in Hz. Aişe (radiyallahu anha)’dan gelen sahih bir hadisi şerifi hatırlatmak isteriz:

“Kim bizim üzerinde bulunmadığımız bir ameli işlerse, o amel merduttur.”[22] Binaen aleyh, sahih delillere dayanmayan herhangibir amel manevi bir gıda değildir.

Cenabı Hak cümlemize hakkı hak bilip ona tabi olmayı ve batılı da batıl bilip ondan kaçınmayı nasip eylesin ve bizleri kendi rızasına uygun ameller işlemeyi nasip ve müyesser kılsın.[23]


 Mustafa Dönmez


[1]  Hayrettin Karaman  İslamın ışığnda günün meseleleri s.121.

[2] Ebu Şame el-Baisu Ala İnkari’l-Bida’i ve’l-Havadisi s. 39-40.

[3]  age eser  s. 40. İbnu’l-Cevzi, el-Mevdu’at c.2 s.125-126.

[4] Ebu Şame el-Baisu Ala İnkari’l-Bida’i ve’l-Havadisi s. 40. İbnu’l-Cevzi, el-Mevdu’at c.2 s.127.

[5] Ebu Şame el-Baisu Ala İnkari’l-Bida’i ve’l-Havadisi s. 40.

[6] Şukayri, Es-Sunenu ve’l-Mubtede’at s. 140.

[7] Tartuşi, El-Havadisu ve’l-Bida’u s. 133.

[8] Şukayri, Es-Sunenu ve’l-Mubtede’at s. 143.

[9] age. s.143.

[10] İbn Mace Süneni:1388. Beyhaki, Fedailu’l-Evkat:24, Şuabu’l-İmanda 3542. İbnu’l-Cevzi, El-İlelu’l-Mutenahiye, c.2 s.71

[11] Buseyri, Misbahu’z-Zucace fi Zevaidi İbn Mace c.2 s.10.

[12] İmam Beyhaki, Ed-Da’vatu’l-Kebir. (el yazma) Ebu Şame el-Baisu Ala İnkari’l-Bida’i ve’l-Havadisi s. 35.

[13] Busiri, age c.2 s.10.

[14] age c.2 s.10.

[15] İmam Beyhaki, Ed-Da’vatu’l-Kebir. (el yazma)

[16] Ebu Şame el-Baisu Ala İnkari’l-Bida’i ve’l-Havadisi s. 35.

[17] Muhammed Tahir Bin Ali el-Hindi, Tezkiratu’l-Mevduat s.45.

[18] Şukayri, Es-Sunenu ve’l-Mubtede’at s. 144.

[19] İbnu’l-Cevzi, el-Mevdu’at c.2 s.127.

[20] İktidau’s-Sıratu’l-Mustakim c.2 s.632, 639.

[21] Tartuşi, El-Havadisu ve’l-Bida’u s. 132.

[22] Buhari, Müslim.

[23] Bu konular hakkında daha geniş bilgi almak isteyenler MEHMET EMİN AKIN’ın te’lif etmiş olduğu“Kandil Geceleri ve Bin Yıllık Bir Yanılgı” adlı esere müracaat edebilirler.  ESRA YAYINLARI KONYA Tel: 0 332 351 03 40