1. (Lc 1 1) Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem quae in nobis completae sunt rerum,
Bithiu uuanta manage zilotun ordinon saga thio in ûns gifulta sint rahhono,
2. (Lc 1 2) Sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi viderant et ministri fuerunt sermonis,
Só ûns saltun thie thar fon anaginne selbon gisahun inti ambahta uuarun uuortes,
3. (Lc 1 3) Visum est et mihi assecuto a principio omnibus diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theophile,
Uuas mir gisehan gifolgentemo fon anaginne allem gernlihho after antreitu thir scriben, thû bezzisto Theophile,
4. (Lc 1 4) Ut cognoscas eorum verborum de quibus eruditus es veritatem.
Thaz thû forstantes thero uuorto fon them thû gilerit bist uuâr.
1. (Jn 1 1) In principio erat verbum et verbum erat apud deum et deus erat verbum.
In anaginne uuas uuort inti thaz uuort uuas mit gote inti got selbo uuas thaz uuort.
2. (Jn 1 2) Hoc erat in principio apud deum. 3. Omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est.
Thaz uuas in anaginne mit gote. Alliu thuruh thaz vvurdun gitán inti ûzzan sín ni uuas uuiht gitanes thaz thar gitán uuas.
3. (Jn 1 4) In ipso vita erat et vita erat lux hominum.
Thaz uuas in imo lîb inti thaz lib uuas lioht manno.
4. (Jn 1 5) Et lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt.
Inti thaz lioht in finstarnessin liuhta inti finstarnessi thaz ni bigriffun.
1. (Lc 1 5) Fuit in diebus Herodis regis Iudeæ quidam sacerdos nomine Zacharias de vice Abia (26) et uxor illi de filiabus Aaron et nomen eius Elisabeth.
Uuas in tagun Herodes thes cuninges Iudeno sumer biscof namen Zacharias fon themo uuehsale Abiases (26) inti quena imo fon Aarones tohterun inti ira namo uuas Elisabeth.
2. (Lc 1 6) Erant autem iusti ambo ante deum, incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine quærela. 7. Et non erat illis filius, eo quod esset Elisabeth sterilis et ambo processissent in diebus suis.
Siu uuarun rehtiu beidu fora gote, gangenti in allem bibotun inti in gotes rehtfestin uzzan lastar, inti ni uuard in sun, bithiu uuanta Elisabeth uuas unberenti inti beidu framgigiengun in iro tagun.
3. (Lc 1 8) Factum est autem cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suæ ante deum, 9. secundum consuetudinem sacerdotii, sorte exiit, ut incensum poneret ingressus in templum domini, 10. et omnis multitudo erat populi orans foris hora incensi.
Uuard thô, mit thiu her in biscofheite giordinot uuas in antreitu sines uuehsales fora gote, after giuuonu thes biscofheites, in lôzze framgieng, thaz her uuihrouh branti ingangenti in gotes tempal, inti al thiu menigi uuas thes folkes ûzze betonti in thero ziti thes rouhennes.
4. (Lc 1 11) Apparuit autem illi angelus domini, stans a dextris altaris incensi. 12. Et Zacharias turbatus est videns, et timor inruit super eum.
Araugta sih imo gotes engil, stantenti in zeso thes altares thero uuihrouhbrunsti. Thanan tho Zacharias uuard gitruobit thaz sehenti, inti forhta anafiel ubar inan.
5. (Lc 1 13) Ait autem ad illum angelus: Ne timeas, Zacharia,quoniam exaudita est deprecatio tua et uxor tua Elysabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen eius Iohannem.
Quad thô zi imo thie engil: ni forhti thu thir, Zacharias, uuanta gihorit ist thin gibet, inti thin quena Elysabeth gibirit thir sun, inti nemnis thû sinan namon Iohannem.
6. (Lc 1 14) Et erit tibi gaudium et exultatio, et multi in nativitate eius gaudebunt. 15. Erit enim magnus coram domino et vinum et siceram non bibit et spiritu sancto replebitur adhuc (27) ex utero matris suae, 16. et multos filiorum Israhel convertit ad dominum deum ipsorum.
Inti her ist thir gifeho inti blidida, inti manage in sinero giburti mendent. Her ist uuârlihho mihhil fora truhtine inti uuîn noh lîd ni trinkit inti heilages geistes uuirdit gifullit fon hinan (27) fon reue sinero muoter, inti manage Israheles barno giuuerbit zi truhtine gote iro.
7. (Lc 1 17) Et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Heliae, ut convertat corda patrum in filios, et incredibiles ad prudentiam iustorum, parare domino plebem perfectam.
Inti her ferit fora inan in geiste inti in megine Heliases, thaz her giuuente herzun fatero in kind, inti ungiloubfolle zi uuîstuome rehtero, garuuen truhtine thuruhthigan folc.
8. (Lc 1 18) Et dixit Zacharias ad angelum: Unde hoc sciam? ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis.
Inti quad Zacharias zi themo engile: uuanan uueiz ih thaz? ih bim alt, inti mîn quena fram ist gigangan in ira tagun.
9. (Lc 1 19) Et respondens angelus dixit ei: Ego sum Gabriel, qui adsto ante deum, et misus sum ad te haec tibi evangelizare. 20. Et ecce eris tacens et non poteris loqui usque in diem quo haec fiant, pro eo quod non credidisti verbis meis, quae implebuntur in tempore suo.
Thô antlingonti thie engil quad imo: ih bim Gabriel, thie azstantu fora gote, inti bim gisentit zi thir thisu thir sagen. Inti nu uuirdist thû suigenti inti ni maht sprehhan unzan then tag, in themo thisu uuerdent, bithiu uuanta thû ni giloubtus minen uuortun, thiu thar gifultu uuerdent in iro ziti.
10. (Lc 1 21) Et erat plebs expectans Zachariam, et mirabantur quod tardaret ipse in templo. 22. Egressus autem non poterat loqui ad illos, et cognoverunt quod visionem vidisset in templo. Et ipse erat innuens illis et permansit mutus.
Inti uuas thaz folc beitonti Zachariam, inti vvuntorotun thaz her lazzeta in templo. Her uzgangenti ni mohta sprehhan zi in, inti forstuontun thaz her gisiht gisah in templo; her thaz bouhnenti in thuruhuuoneta stum.
11. (Lc 1 23) Et factum est ut inpleti sunt dies officii eius, abiit in domum suam. 24. Post hos autem dies concepit Elisabeth uxor eius et occultabat se mensibus ·V· dicens: 25. quia sic mihi fecit dominus in diebus, quibus respexit (28) auferre obprobrium meum inter homines.
Inti gifulte uurdun tho taga sines ambahtes, gieng in sin hus. After then tagon intfieng Elisabeth sin quena inti tougilta sih fimf manoda, quedenti: uuanta sus teta mir trohtin in tagon, in then her giscouuuota (28) arfirran minan itiuuiz untar mannon.
1. (Lc 1 26) In mense autem sexto missus est angelus Gabriel a deo in civitatem Galileae, cui nomen Nazareth, 27. ad virginem disponsatam viro, cui nomen erat Ioseph, de domo David, et nomen virginis Maria.
In themo sehsten manude gisentit uuard engil Gabriel fon gote in thie burg Galileæ, thero namo ist Nazareth, zi thiornun gimahaltero gommanne, themo namo uuas Ioseph, fon huse Dauides, inti namo thero thiornun Maria.
2. (Lc 1 28) Et ingressus angelus ad eam dixit: have gratia plena! dominus tecum, benedicta tu in mulieribus.
Inti ingangenti thie engil zi iru quad: heil uuis thu gebono follu! truhtin mit thir, gisegenot sîs thû in uuîbun.
3. (Lc 1 29) Quae cum vidisset, turbata est in sermone eius et cogitabat, qualis esset ista salutatio.
Tho siu thiu gisah, uuas gitruobit in sinemo uuorte inti thahta, uuelih uuari thaz uuolaqueti.
4. (Lc 1 30) Et ait angelus ei: ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud deum; 31. ecce concipies in utero et paries filium et vocabis nomen eius Ihesum.
Quad iru ther engil: ni forhti thir, Maria, thu fundi huldi mit gote; seno nu inphahis in reue inti gibiris sun inti ginemnis sinan namon Heilant.
5. (Lc 1 32) Hic erit magnus et filius altissimi vocabitur, et dabit illi dominus sedem David patris eius, et regnabit in domo Iacob in aeternum, 33. et regni eius non erit finis.
Ther ist mihhil inti thes hoisten sun ist ginemnit, inti gibit imo truhtin sedal Dauides sines fater, inti rihhisot in huse Iacobes zi euuidu, inti sines rihhes nist enti.
6. (Lc 1 34) Dixit autem Maria ad angelum: quomodo fiet istud? quoniam virum non cognosco.
Quad tho Maria zi themo engile: vvuo mag thaz sîn? uuanta ih gommannes uuîs ni bim.
7. (Lc 1 35) Et respondens angelus dixit ei: spiritus sanctus superveniet in te, et virtus altissimi obumbrabit tibi, ideoque et quod nascetur sanctum vocabitur filius dei.
Antlingota tho ther engil, quad iru: thie heilago geist quimit ubar thih, inti thes hoisten megin biscatuit thih, bithiu thaz thar giboran uuirdit heilag, thaz uuirdit ginemnit gotes barn.
8. (Lc 1 36) Et ecce Elisabeth cognata tua et ipsa concepit filium in senectute sua, et hic mensis est (29) sextus illi quae vocatur sterilis: 37. quia non erit impossibile apud deum omne verbum.
Seno nu Elisabeth thin magin, siu inphieng sun in ira alttuome, (29) inti thiz ist thie sehsto manod theru thiu thar ginemnit ist unberenta: bithiu uuanta nist unodi mit gote íogiuuelih uuort.
9. (Lc 1 38) Dixit autem Maria: ecce ancilla domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Et discessit ab illa angelus.
Thô quad Maria: seno nu gotes thiu, uuese mir after thinemo uuorte. Inti arfuor tho fon iru thie engil.
1. (Lc 1 39) Exsurgens autem Maria in diebus illis abiit in montana cum festinatione in civitatem Iuda, 40. et intravit in domum Zachariæ et salutavit Elisabeth.
Arstantenti Maria in then tagon gieng in gibirgu mit ilungu in Iudeno burg, ingieng thô in hûs Zachariases inti heilizita Elisabeth.
2. (Lc 1 41) Et factum est ut audivit salutationem Mariae Elisabeth, exultavit infans in utero eius.
Uuard thô, so siu gihorta heilizunga Mariun Helisabeth, gifah thaz kind in ira reue.
3. Et repleta est spiritu sancto Elisabeth, 42. et exclamavit voce magna et dixit: benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui, 43. et unde hoc mihi, ut veniat mater domini mei ad me?
Uuard thô gifullit heilages geistes Helisabeth, arriof mihhilero stemnu inti quad: gisegenot sís thû untar uuîbun, inti gisegenot sí thie uuahsmo thinero uuamba, inti uuanan mir, thaz queme mines truhtines muoter zi mir?
4. (Lc 1 44) Ecce enim ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exultavit in gaudio infans in utero meo, 45. et beata quae credidit, quoniam perficientur ea quae dicta sunt ei a domino.
Seno nu sô sliumo sô thiu stemna uuard thines heilizinnes in minen órun, gifah in gifehen kind in minemo reue, inti saligu thiu thar giloubta, uuanta thiu uuerdent gifremitu thiu thar giquetan vvurdun iru fon truhtine.
5. (Lc 1 46) Et ait Maria: magnificat anima mea dominum, 47. et exultavit spiritus meus in deo salutari meo, 48. quia respexit humilitatem ancillae suæ.
Thô quad Maria: mihhiloso mîn sela truhtin, inti gifah mîn geist in gote minemo heilante, bithiu uuanta her giscouuota ôdmuoti sinero thiuui.
6. Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes, 49. quia fecit mihi magna (30) qui potens est, et sanctum nomen eius, 50. et misericordia eius in progenies et progenies timentibus eum.
Seno nu fon thiu saliga mih quedent allu cunnu, bithiu uuanta mir teta mihhilu (30) thie thar mahtig ist, inti heilag sîn namo, inti sîn miltida in cunnu inti in cunnu inan forhtanten.
7. (Lc 1 51) Fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui, 52. deposuit potentes de sede et exaltavit humiles, 53. esurientes implevit bonis et divites dimisit inanes.
Teta maht in sinemo arme, zispreitta ubarhuhtige muote sines herzen, nidargisazta mahtige fon sedale inti arhuob ódmuotige, hungerente gifulta guoto inti ótáge forliez ítale.
8. (Lc 1 54) Suscepit Israhel puerum suum, memorari misericordiæ suæ, 55. sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in sæcula.
Inphieng Israhel sínan kneht, zi gimuntigonne sinero miltidu, sô her sprah zi unsen faterun, Abrahame inti sinemo samen zi uuerolti.
9. (Lc 1 56) Mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus, et reversa est in domum suam.
Uuoneta Maria mit iru nah thri manoda, inti uuarb zi ira hûs.
9a. (Lc 1 57) Elisabeth autem impletum est tempus pariendi, et peperit filium suum.
Elisabeth uuârlihho uuard gifullit zît zi beranne, inti gibar ira sun.
10. (Lc 1 58) Et audierunt vicini et cognati eius quia magnificavit dominus misericordiam suam cum illa, et congratulabantur ei.
Inti gihôrtun thaz thô ira nahiston inti ira cundon, thaz truhtin mihhilosota sína miltida mit iru, inti gifahun mit iru.
11. (Lc 1 59) Et factum est in die octava, venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris eius Zachariam. 60. Et respondens mater eius dixit: nequaquam, sed vocabitur Iohannes. 61. Et dixerunt ad illam: quia nemo est in cognatione tua qui vocetur hoc nomine.
Uuard thô in themo ahtuden tage, quamun zi bisnidanne thaz kind, namtun inan sines fater namen Zachariam. Antlingota thô sîn muoter inti quad: nio in altare, uzar sîn namo scal sîn Iohannes. Inti quadun zi iru: nioman nist in thinemo cunne thie thar ginemnit sî thesemo namen.
12. (Lc 1 62) Innuebant autem patri eius, quem vellet vocari eum? 63. Et postulans pugillarem scripsit dicens: Iohannes est nomen eius; et mirati sunt universi. 64. Apertum est autem ilico os eius (31) et lingua eius, et loquebatur benedicens deum.
Bouhnitun thô sinemo fater, uuenan her uuolti inan ginemnitan uuesan? Bat thô scrîbsahses, screib sus quedanti: Iohannes ist sîn namo; vvuntorotun thaz thô alle. Gioffonota sih thô sliumo sîn mund (31) inti sîn zunga, inti sprah got uuihenti.
13. (Lc 1 65) Et factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Iudeæ divulgabantur omnia verba hæc, 66. et posuerunt omnes qui audierunt in corde suo dicentes: quid putas puer iste erit? etenim manus domini erat cum illo.
Uuard thô forhta ubar alle iro nahiston, inti ubar allu gibirgu Iudeno vvurdun gimarit allu thisu uuort, inti gisaztun alle thie iz gihortun in iro herzen sus quedante: uuaz uuanis these kneht sî? inti gotes hant uuas mit imo.
14. (Lc 1 67) Et Zacharias pater eius impletus est spiritu sancto et prophetavit dicens: 68. benedictus dominus deus Israhel, quia visitavit et fecit redemtionem plebi suae, 69. et erexit cornu salutis nobis in domo David pueri sui.
Inti Zacharias sîn fater uuard gifullit heilages geistes inti uuizagota sus quedanti: giuuihit sí truhtin got Israhelo, bithiu uuanta uuîsota inti teta lôsunga sinemo folke, inti arrihta horn heili uns in húse Dauides sînes knehtes.
15. (Lc 1 70) Sicut locutus est per os sanctorum, qui a sæculo sunt, prophetarum eius, 71. salutem ex inimicis nostris et de manu omnium qui oderunt nos, 72. ad faciendam misericordiam cum patribus nostris et memorari testamenti sui sancti, 73. iusiurandum quod iuravit ad Abraham patrem nostrum, daturum se nobis,
Só her sprah thuruh mund heilagero, thie fon uuerolti uuarun, sinero uuizagono, heili fon unsaren fiiantun inti fon henti allero thie unsih hazzotun, zi tuonne miltida mit unsaren faterun inti zi gihugenne sinero heilagun giuuiznessi, thero eidburti thie her suor zi Abrahame unsaremo fater, sih uns zi gebanne,
16. (Lc 1 74) Ut sine timore de manibus inimicorum nostrorum liberati serviamus illi 75. in sanctitate et iustitia coram ipso omnibus diebus nostris.
Thaz uzan forhta fon hentin unsero fiianto arlôste thionomes imo in heilagnesse inti in rehte fora imo allen unsaren tagun.
17. (Lc 1 76) Et tu puer propheta altissimi vocaveris, praeibis enim ante faciem domini parare vias eius, 77. ad dandam scientiam salutis plebi eius in remissionem peccatorum eorum.
Thû kneht uuizago thes hohisten bis thû ginemnit, foraferis uuârlihho fora truhtines annuzzi zi garuuenne sinan uueg, zi gebanne uuîstuom heili sinemo folke in forlâznessi iro suntono.
18. (Lc 1 78) (32) Per viscera misericordiæ dei nostri, in quibus visitavit nos oriens ex alto, 79. inluminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent, ad dirigendos pedes nostros in viam pacis.
(32) Thuruh innuouilu miltida unsares gotes, in then uuîsota unsih úfgang fon hohi, inliuhten then thie thar in finstarnessin inti in scuuen todes sizzent, zi girihtenne unsera fuozzi in uueg sibba.
19. (Lc 1 80) Puer autem crescebat et confortabatur spiritu, et erat in deserto usque in diem ostensionis suæ ad Israhel.
Ther kneht vvuohs inti uuard gistrengisot geiste, inti uuas in vvuostinnu unzan then tag sinero arougnessi zi Israhel.
1. (Mt 1 1) Liber generationis Ihesu Christi filii David, filii Abraham: 2. Abraham genuit Isaac. Isaac autem genuit Iacob. Iacob autem genuit Iudam et fratres eius. 3. Iudas autem genuit Phares et Zara de Thamar. Phares autem genuit Esrom. Esrom autem genuit Aram. 4. Aram autem genuit Aminadab. Aminadab autem genuit Naason. Naason autem genuit Salmon. 5. Salmon autem genuit Booz de Rachab. Booz autem genuit Obed ex Ruth. Obed autem genuit Iesse. Iesse autem genuit David regem.
Buoh cunnes heilantes Christes, Dauides sunes, Abrames sunes: Abraham gibar Isaken. Isaac gibar Iacoben. Iacob gibar Iudam inti sine bruoder. Iudas gibar Phares inti Zara fon Thamar. Phares gibar Esromen. Esrom gibar Aramen. Aram gibar Aminadaben. Aminadab gibar Naasonen. Naason gibar Salmonen. Salmon gibar Boozen fon Rachab. Booz gibar Obeden fon Ruth. Obed gibar Iesse. Iesse gibar Dauiden then cuning.
2. (Mt 1 6) David autem rex genuit Salomonem. 7. Salomon autem genuit Roboam. Roboam autem genuit Abia. Abia autem genuit Asa. 8. Asa autem genuit Iosaphath. Iosaphath autem genuit Ioram. Ioram autem genuit Oziam. 9. Ozias autem genuit Ioatham. Ioatham autem genuit Achaz. (33) Achaz autem genuit Ezechiam. 10. Ezechias autem genuit Manassen. Manasses autem genuit Ammon. Ammon autem genuit Iosiam.
Dauid ther cuning gibar Salomonen. Salomon gibar Roboamen. Roboam gibar Abia. Abia gibar Asa. Asa gibar Iosaphathen. Iosaphath gibar Ioramen. Ioram gibar Oziasen. Ozias gibar Ioathamen. Ioatham gibar Achazen. (33) Achaz gibar Ezechiasen. Ezechias gibar Manassesen. Manasses gibar Ammonen. Ammon gibar Iosiasen.
3. (Mt 1 11) Iosias autem genuit Iechoniam et fratres eius in transmigratione Babylonis. 12. Et post transmigrationem Babylonis Iechonias genuit Salathiel. Salathiel autem genuit Zorobabel. 13. Zorobabel autem genuit Abiud. Abiud autem genuit Eliachim. Eliachim autem genuit Azor. 14. Azor autem genuit Sadoch. Sadoch autem genuit Eliachim. Eliachim autem genuit Eliud. 15. Eliud autem genuit Eleazar. Eleazar autem genuit Matthan. Matthan autem genuit Iacob.
Iosias gibar Iechoniasen inti sine bruoder in thero ferti zi Babyloniu. Inti after thero ferti zi Babyloniu Iechonias gibar Salathielen. Salathiel gibar Zorobabelen. Zorobabel gibar Abiuden. Abiud gibar Eliachimen. Eliachim gibar Azoren. Azor gibar Sadochen. Sadoch gibar Eliachimen. Eliachim gibar Eliuden. Eliud gibar Eleazaren. Eleazar gibar Mathanen. Matthan gibar Iacoben.
4. (Mt 1 16) Iacob autem genuit Ioseph virum Mariæ, de qua natus est Ihesus, qui vocatur Christus. (Lc 3 34) Abraham autem fuit filius Tharæ, qui fuit Nachor, 35. qui fuit Seruch, qui fuit Ragau, qui fuit Phaleg, qui fuit Eber, qui fuit Salae, 36. qui fuit Cainan, qui fuit Arfaxat, qui fuit Sem, qui fuit Noe, qui fuit Lamech. 37. qui fuit Matusalæ, qui fuit Enoch, qui fuit Iared, qui fuit Malelehel, qui fuit Cainan,
Iacob gibar Ioseben gomman Mariun, fon thero giboran ist Heilant, thie thar ist ginemnit Christ. Abraham uuas sun Tharæ, thie uuas Nachor, thie uuas Seruch, thie uuas Ragau, thie uuas Phaleg, thie uuas Eber, thie uuas Salæ, thie uuas Cainan, thie uuas Arfaxat, thie uuas Sém, thie uuas Noe, thie uuas Lamech, thie uuas Matusalæ, thie uuas Enoch, thie uuas Iared, thie uuas Malelehel, thie uuas Cainan,
5. (Mt 1 38) Qui fuit Enos, qui fuit Seth, qui fuit Adam, qui fuit dei.
Thie uuas Enos, thie uuas Seth, thie uuas Adam, thie uuas gotes.
6. (Mt 1 17) (34) Omnes generationes ab Abraham usque ad David generationes XIIII, et a David usque ad transmigrationem Babylonis generationes XIIII, et a transmigratione Babylonis usque ad Christum generationes XIIII.
(34) Allo thio giburti fon Abrahame unzan Dauiden uuarun fiorzehen giburti, inti fon Dauide unzan úzfart zi Babyloniu fiorzehen giburti, inti fon thero ûzferti zi Babyloniu unzan Christ fiorzehen giburti.
7. (Mt 1 18) Christi autem generatio sic erat: Cum esset desponsata mater Ihesu Maria Ioseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de spiritu sancto. 19. Ioseph autem vir eius, cum esset iustus et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam.
Cristes cunni uuas sô: Mit thiu uuas gimahalit thes heilantes muoter Maria Iosebe, êr thiu zisamane quamin, uuas siu fundan sô scaffaniu fon themo heilagen geiste. Ioseph thô ira gomman, mit thiu her reht man uuas inti ni uuolta sie meldon, uuolta tougolo sie forlazzan.
8. (Mt 1 20) Haec autem eo cogitante, ecce angelus domini in somnis apparuit ei dicens: Ioseph fili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam, quod enim in ea natum est, de spiritu sancto est. 21. Pariet autem filium, et vocabis nomen eius Ihesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum.
Imo thô thaz thenkentemo girado truhtines engil in troume araugta sih imo inti quad: Ioseph Dauides sun, ni curi thû forhtan zi nemanne Mariun thina gimahhun, uuanta thaz in iru giboran ist, thaz ist fon themo heilagen geiste. Siu gibirit sun, inti thû ginemnis sinan namon Heilant, bithiu uuanta her sinaz folc heilaz tuot fon iro sunton.
9. (Mt 1 22) Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a domino per prophetam dicentem: 23. ecce virgo in utero habebit et pariet filium, et vocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: nobiscum deus.
Thaz algaro gitan ist, thaz uuari gifullit thaz thar giquetan uuas fon truhtine thuruh then uuizagon sus quedantan: seno nu thiorna in reue habet inti gibirit sun, inti giheizzent sinan namon Emmanuel, thaz ist arrekit: mit uns got.
10. (Mt 1 24) (35) Exsurgens autem Ioseph a somno fecit sicut præcepit ei angelus domini et accepit conjugem suam, 25. et non cognoscebat eam, donec peperit filium suum primogenitum, et vocavit nomen eius Ihesum.
(35) Arstantanti thô Ioseph fon slafe teta só imo gibôt truhtines engil inti inphieng sina gimahhun, inti ni uuard ira uuîs, unzan siu gibar ira sun êristboranon, inti gihiez sinan namon Heilant.
11. (Lc 2 1) Factum est autem in diebus illis, exiit edictum a Cæsare Augusto, ut describeretur universus orbis. 2. Hæc descriptio prima facta est a praeside Syriæ Cyrino, 3. et ibant omnes ut profiterentur singuli in suam civitatem.
Uuard thô gitân in then tagun, framquam gibot fon ðemo aluualten keisure, thaz gibrieuit vvurdi al these umbiuuerft. Thaz giscrib iz êristen uuard gitan in Syriu fon ðemo grauen Cyrine, inti fuorun alle, thaz biiâhin thionost iogiuuelih in sinero burgi.
12. (Lc 2 4) Ascendit autem et Ioseph a Galilea de civitate Nazareth in Iudaeam civitatem David, quae vocatur Bethlehem, eo quod esset de domo et familia David, 5. ut profiteretur cum Maria desponsata sibi uxore pregnante.
Fuor thô Ioseph fon Galileu fon thero burgi thiu hiez Nazareth in Iudeno lant inti in Dauides burg, thiu uuas ginemnit Bethleem, bithiu uuanta her uuas fon huse inti fon hiuuiske Dauides, thaz her giiahi saman mit Mariun imo gimahaltero gimahhun sô scaffaneru.
13. (Lc 2 6) Factum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut pareret, 7. et peperit filium suum primogenitum et pannis eum involvit et reclinavit eum in presepio, quia non erat eis locus in diversorio.
Thô sie thar uuarun, vvurðun taga gifulte, thaz siu bari, inti gibar ira sun êristboranon inti biuuant inan mit tuochum inti gilegita inan in crippea, bithiu uuanta im ni uuas ander stat in themo gasthuse.
1. (Lc 2 8) Et pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. 9. Et ecce angelus domini stetit iuxta illos, (36) et claritas dei circumfulsit illos, et timuerunt timore magno.
Uuarun thô hirta in thero lantskeffi uuahhante inti bihaltante nahtuuahta ubar ero euuit. Quam thara gotes engil inti gistuont nâh in, (36) inti gotes berahtnessi bischein sie; giforhtun sie im thô in mihhilero forhtu.
2. (Lc 2 10) Et dixit illis angelus: nolite timere, ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, 11. quia natus est vobis hodie salvator, qui est Christus dominus in civitate David. 12. Et hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum et positum in presepio.
Inti quad im thie engil: ni curet îu forhten, ih sagen îu mihhilan gifehon, ther ist allemo folke, bithiu uuanta giboran ist îu hiutu Heilant, ther ist Christ truhtin in Dauides burgi. Thaz sî îu zi zeichane, thaz ir findet kind mit tuochum bivvuntanaz inti gilegitaz in crippa.
3. (Lc 2 13) Et subito factum est cum angelo multitudo militiae cælestis laudantium deum et dicentium: 14. gloria in altissimis deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis.
Thô sliumo uuard thar mit themo engile menigi himilisches heres got lobontiu inti quedentiu: tiurida sí in then hohistôm gote, inti in erdu sí sibba mannun guotes uuillen.
4. (Lc 2 15) Et factum ut discesserunt ab eis angeli in caelum, pastores loquebantur ad invicem: transeamus usque in Bethleem et videamus hoc verbum quod factum est, quod dominus ostendit nobis. 16. Et venerunt tunc festinantes et invenerunt Mariam et Ioseph et infantem positum in presepio.
Uuard thô thaz arfuorun fon in thie engila in himil; thô sprachun thie hirta untar in zuisgen: farames zi Bethleem inti gisehemes thaz uuort thaz thar gitân ist, thaz truhtin uns araugta. Inti quamun thô ilente inti fundun Mariun inti Ioseben inti thaz kind gilegitaz in crippea.
5. (Lc 2 17) Videntes autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, 18. et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos.
Sie thô gisehente forstuontun fon ðêmo uuorte thaz im giquetan uuas fon ðêmo kinde, inti alle thi thaz gihortun uuarun thaz vvuntoronte inti fon ðêm thiu giquetanu vvurdun zi im fon ðem hirtin.
6. (Lc 2 19) Maria autem conservabat omnia verba hæc (37) conferens in corde suo.
Maria uuârlihho gihielt allu thisu uuort (37) ahtonti in ira herzen.
7. (Lc 2 20) Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos.
Vvurbun thô thie hirta heimuuartes diurente inti got lobonte in allem them thiu sie gihortun inti gisahun, soso zi im gisprochan uuas.
1. (Lc 2 21) Et postquam consummati sunt dies octo, ut circumcideretur puer, vocatum est nomen eius Ihesus; quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur.
After thiu thô argangana uuarun ahtu taga, thaz thaz kind bisnitan vvurdi, uuard imo ginemnit namo Heilant: thie namo uuard ginemnit fon engile, êr thanne her in reue inphangan vvurdi.
2. (Lc 2 22) Et postquam impleti sunt dies purgationis eius secundum legem Moysi, tulerunt illum in Hierusalem, ut sisterent eum domino, 23. sicut scriptum est in lege domini: quia omne masculinum adaperiens vulvam sanctum domino vocabitur.
Inti after thiu gifulta uuarun taga sinero subarnessi after Moyseses euuu, brahtun sie inan thô in Hierusalem, thaz si inan gote giantvvurtitin, sô iz giscriban ist in gotes euuu: bithiu uuanta íogiuuelih gommanbarn, thaz uuamba êrist intuot, heilag gote ginemnit.
3. (Lc 2 24) Et ut darent hostiam, secundum quod dictum est in lege domini, par turturum aut duos pullos columbarum.
Inti thaz sie gabin obphar after thiu giquetan ist in euuu truhtines, zua gimachun turtilitubun edo zuei tubiclin.
4. (Lc 2 25) Et ecce homo erat in Hierusalem, cui nomen Simeon, et homo iste iustus et timoratus, exspectans consolationem Israhel, et spiritus sanctus erat in eo, 26. et responsum acceperat a spiritu sancto, non visurum se mortem nisi prius videret Christum domini.
Seno nu tho uuas man in Hierusalem, thes namo uuas gihezzan Simeon, inti ther man uuas reht inti gotforht, beitonti Israhelo fluobra, inti heilag geist uuas in imo; inphieng thô antvvurti fon themo heilagen geiste, thaz her ni arsturbi, êr thanne her gisahi Christ truhtin.
5. (Lc 2 27) Et venit in spiritu in templum, et cum inducerent puerum Ihesum (38) parentes eius, ut facerent secundum consuetudinem legis pro eo, 28. et ipse accepit eum in ulnas suas et benedixit deum et dixit:
Quam thô in geiste in thaz gotes hûs, inti thô sie ingileittun thaz kind Heilant (38) sine eldiron, thaz sie tatin after giuuonu euuu furi inan, her thô inphieng inan in sine arma inti lobota got inti quad:
6. (Lc 2 29) Nunc dimittis servum tuum, domine, secundum verbum tuum in pace, 30. quia viderunt oculi mei salutare tuum, 31. quod parasti ante faciem omnium populorum, 32. lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis tuæ Israhel.
Nu forlaz thu, truhtin, thinan scalc after thinen uuortun in sibba, bithiu uuanta gisahun minu ougun thinan heilant, then thu giantvvurtitus fora annuze allero folco, lioht zi inrigannesse thiotono inti zi diuridu thines folkes Israhelo.
7. (Lc 2 33) Et erat pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo, 34. et benedixit illis Simeon et dixit ad Mariam matrem eius:
Uuas thô sîn fater inti muoter vvuntoronti ubar thiu thiu ðar giquetanu uuarun fon imo, inti uuihita in thô Simeon inti quad zi Mariun sinero muoter:
8. Ecce positus est hic in ruinam et resurrectionem multorum in Israhel et in signum cui contradicetur, 35. et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes.
Seno nu these ist gisezit in fal inti in urresti managero in Israhel inti in zeichan themo man uuidarquidit, inti thîn selbes ferah thuruhferit suert, thaz uuerden intrigane fon managen herzun githanca.
9. (Lc 2 36) Et erat Anna prophetissa, filia Fanuel de tribu Aser; hæc processerat in diebus multis, et vixerat cum viro suo annis septem a virginitate sua, 37. et haec vidua usque ad annos octuaginta quattuor, quæ non discedebat de templo, ieiuniis et observationibus serviens die ac nocte.
Uuas thô thâr Anna uuizzaga, dohter Fanueles fon cunne Aseres, thiu gigienc fram in managa taga inti lebeta mit ira gommanne sibun iâr fon ira magadheiti, inti thiu uuas uuituua unzan fioru inti ahtuzug iaro, thiu nirfuor nio fon themo temple, uzouh mit fastun inti mit gibetu thionota tages inti nahtes.
10. (Lc 2 38) Et haec ipsa hora (39) superveniens confitebatur domino et loquebatur de illo omnibus qui exspectabant redemptionem Hierusalem.
Thiu thô in thero selbun ziti (39) quementi lobota truhtin inti sprah fon imo allem them thie thar beitotun arlósnessi Hierusalem.
11. (Lc 2 39) Et ut perfecerunt omnia secundum legem domini, reversi sunt in Galileam in civitatem suam Nazareth.
Inti thô sie gifremitun allu after truhtines euuu, vvurbun thô zi Galileu in ira burg Nazareth.
1. (Mt 2 1) Cum ergo natus esset Ihesus in Bethleem Iudeae, in diebus Herodis regis, ecce magi ab oriente venerunt Hierusolymam 2. dicentes: ubi est qui natus est rex Iudæorum? vidimus enim stellam eius in oriente et venimus adorare eum.
Mithiu ther heilant giboran uuard in Bethleem Iudeno burgi, in tagun Herodes thes cuninges, senu thô magi óstana quamun zi Hierusalem sus quedante: uuar ist ther thie giboran ist Iudeno cuning? uuir gisahumes sínan sterron in ostarlante inti quamumes inan zi betonne.
2. (Mt 2 3) Audiens autem Herodes rex turbatus est et omnis Hierusolima cum illo, 4. et congregans omnes principes sacerdotum et scribas populi sciscitabatur ab eis, ubi Christus nasceretur.
Thô thaz gihorta Herodes ther cuning, uuard gitruobit inti al Hierusalem mit imo, inti gisamanota then hêrduom thero biscofo in thie gilêrtun thes folkes, eisgota fon in, uuar Christ gibôran uuari.
3. (Mt 2 5) At illi dixerunt ei: in Bethleem Iudeae. Sic enim scriptum est per prophetam: 6. et tu Bethleem terra Iuda, nequaquam minima es in principibus Iuda, ex te enim exiet iudex, qui reget populum meum Israhel.
Sie thô quadun imo: in Bethleem Iudeno burgi. Sô ist giscriban thuruh then uuîzzagon: thu Bethleem Iudeno erda, nio in altere bist thu minnista in then heriston Iudeno, uuanta fon thir quimit tuomo, thie rihtit mîn folc Israhel.
4. (Mt 2 7) Tunc Herodes clam vocatis magis diligenter didicit ab eis (40) tempus stellæ quæ apparuit eis, 8. et mittens illos in Bethleem dixit: ite et interrogate diligenter de puero: cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum.
Thô Herodes tougolo gihaloten magin gernlicho lerneta fon in (40) thie zît thes sterren thie sih in araugta, in santa sie in Bethleem sus quedanti: faret inti fraget gernilicho fon themo kinde; thanne ir iz findet, thanne cundet iz mir, thaz ih thara queme inti beto inan.
5. (Mt 2 9) Qui cum audissent regem abierunt, et ecce stella quam viderant in oriente antecedebat eos, usque dum veniens staret supra ubi erat puer.
Thô sie gihortun then cuning, fuorun; senu thô sterro then sie gisahun in óstarlante forafuor sie, unz her quementi stuont oba thar thie kneht uuas.
6. (Mt 2 10) Videntes autem stellam gavisi sunt gaudio magno valde, 11. et intrantes domum invenerunt puerum cum Maria matre sua, et procidentes adoraverunt eum.
Sie thô gisehente then sterron gifahun mihhilemo gifehen thrato, inti ingangante in hûs fundun then kneht mit Mariun sinero muoter, inti nidarfallente betotun inan.
7. Et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum tus et myrram.
Inti gioffonoten iro tresofazzon brahtun imo geba, gold inti uuihrouh inti myrrun.
8. (Mt 2 12) Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam.
Inti inphanganemo antvvurte in troume, thaz sie ni vvurbin zi Herode, thuruh anderan uueg vvurbun zi iro lantscheffi.
1. (Mt 2 13) Qui cum recessissent, ecce angelus domini apparuit in somnis Ioseph dicens:
Thô sie thanan fuorun, girado gotes engil araugta sih Iosebe in troume sus quedenti:
2. Surge et accipe puerum et matrem eius et fuge in Aegyptum et esto ibi usque dum dicam tibi, futurum est enim, ut Herodis quærat puerum ad perdendum eum.
Arstant inti nim thaz thegankind inti sine muoter inti fliuh in Ægyptum inti uuis thar, unzan ih thir quede, uuanta zuouuart ist, thaz Herodis suochit then kneht zi forliosenne.
3. (Mt 2 14) Qui consurgens accepit puerum et matrem eius nocte, (41) et recessit in Aegyptum 15. et erat ibi usque ad obitum Herodis,
Her thô arstantanti inti nam then kneht inti sine muoter nahtes (41) inti fuor in Egyptum inti uuas thar unzan hínafart Hêrodes,
4. Ut adimpleretur quod dictum est a domino per prophetam dicentem: ex Ægypto vocavi filium meum.
Thaz vvurdi gifullit thaz giquetan uuas fon truhtine thuruh then uuîzzagon sus quedantan: fon Ægyptin gihalota ih mînan sun.
1. (Mt 2 16) Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a magis, iratus est valde et mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem et in omnibus finibus eius, a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis.
Thô Herodes gisah uuanta her bitrogan uuas fon then magin, balg sih harto inti sententi arsluog alle thie knehta thie thar uuârun in Bethleem inti in allen ira marcun, zuuiiarigu in innan thes, after thero ziti thaz her suohta fon then magin.
2. (Mt 2 17) Tunc adimpletum est quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem:
Thô uuard gifullit thaz thar giquetan uuas thuruh Hieremiam then uuîzzagon sus quedantan:
3. (Mt 2 18) Vox in Rama audita est, ploratus et ululatus multus, Rachel plorans filios suos, et noluit consolari, quia non sunt.
Stemma in hóhi gihorit uuard mihiles vvuoftes inti uueinonnes, Rachel uuiof ira suni inti ni uuolta sih fluobiren, uuanta sie ni uuârun.
1. (Mt 2 19) Defuncto autem Herode ecce apparuit angelus domini in somnis Ioseph in Aegypto 20. dicens: surge et accipe puerum et matrem eius et vade in terram Israhel, defuncti sunt enim qui quærebant animam pueri.
Thô Herod arstarb, arougta sih truhtines engil in troume Iosebe in Aegypto sus quedanti: arstant inti nim then kneht inti sina muoter inti far in erda Israhel, uuanta arstorbana sint thie thar suohtun thes knehtes sela.
2. (Mt 2 21) Qui surgens accepit puerum et matrem eius et venit in terram Israhel.
Her thô arstantanti nam then kneht inti sina muoter inti quam zi erdu Israhel.
3. (Mt 2 22) Audiens autem quod Archelaus regnaret in Iudæa pro Herode patre suo, timuit illo ire.
Thô her gihorta thaz Archelaus richisota in Iudeon after Herode sinemo fater, forhta imo thara faren.
4. (42) Et admonitus in somnis secessit in partes Galileæ 23. et veniens habitavit in civitate, quæ vocatur Nazareth;
(42) Inti gimanot in troume fuor in teil Galileæ, inti thô her thara quam, artota in theru burgi thiu thar ist giheizzan Nazareth;
5. Ut adimpleretur quod dictum est per prophetas: quoniam Nazareus vocabitur.
Zi thiu thaz gifullit vvurdi thaz giquetan uuas thuruh thie uuîzagon: uuanta her Nazareus uuirdit ginemnit.
1. (Lc 2 40) Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo, 41. et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die solenni paschæ.
Ther kneht uuârlicho vvuohs inti strangeta fol spahidu, inti gotes geba uuas in imo, inti fuorun sine eldiron giiaro in Hierusalem in itmalemo tage ôstrono.
2. (Lc 2 42) Et cum factus fuisset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierusolymam secundum consuetudinem diei festi, 43. consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Ihesus in Hierusalem, et non cognoverunt parentes eius.
Inti mit thiu her uuard giuuortan zuelif iaro, in ûfstiganten zi Hierusalem after thero giuuonu thes itmalen tages, gifulten tagun mit thiu sie heim vvurbun, uuoneta ther kneht Heilant in Hierusalem, inti ni forstuontun thaz sine eldiron.
3. (Lc 2 44) Existimantes autem esse in comitatu, venerunt iter diei et requirebant eum inter cognatos et notos, 45. et non invenientes regressi sunt in Hierusalem requirentes eum.
Uuântun in uuesan in thero samantferti, quamun eines tages uueg inti suohtun inan untar sinen magun inti sinen kundon inti inan ni findanti fuorun uuidar zi Hierusalem inan suochenti.
4. (Lc 2 46) Et factum est, post triduum invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem eos.
Uuard thô, after thrin tagun fundun inan in themo temple sizzantan untar mitten then lerarin, horantan thie inti fragentan.
5. (Lc 2 47) Stupebant autem omnes qui eum audiebant super prudentiam et responsis eius 48. et videntes admirati sunt.
Arquamun thô alle thie inan gihortun ubar sinan uuîstuom inti sín antvvurti, inti sehente vvuntorotun.
6. Et dixit mater eius ad illum: (43) fili, quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quærebamus te.
Thô quad sîn moter zi imo: (43) sun, ziu tati thu uns sô? ih inti thîn fater serente suohtumes thih.
7. (Lc 2 49) Et ait ad illos: quid est quod me quærebatis? nesciebatis, quia in his quae patris mei sunt oportet me esse?
Inti her quad zi in: uuaz ist thaz ir mih suohtut? ni uuestut ir, thaz in then thiu mines fater sint gilimphit mir uuesan?
8. (Lc 2 50) Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos, 51. et discendit cum eis et venit Nazareth et erat subditus illis.
Inti sie ni forstuontun thaz uuort thaz her sprah zi in, inti nidarstigenti mit in quam zi Nazareth, uuas in untarthiutit.
9. Et mater eius conservabat omnia verba haec in corde suo, 52. et Ihesus proficiebat sapientia aetate et gratia apud deum et homines.
Inti sín muoter bihielt allu thisu uuort in ira herzen, inti ther heilant thêh in spahidu inti in altere inti in gebu mit gote inti mit mannun.
1. (Lc 3 1) Anno quintodecimo imperii Tiberii Cæsaris, procurante Pontio Pilato ludæam, tetrarcha autem Galileæ Herode, Philippo autem fratre eius tetrarcha Ituræ et Trachonitidis regionis, et Lysania tetrarcha Abilinæ, 2. sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum dei super Iohannem Zachariæ filium in deserto.
In themo finftazehenten iare thes rihtuomes Tiberii thes keisores, forasuorgentemo themo Pontisken Pilato Iudæam hêrtuom habentemo Herode in Galileu inti Philippo sinemo bruoder heristen in lantskeffin Ituræ inti Trachonitidis inti Lysaniuse heristen in thero steti thiu Abilina uuas heizzan, untar then heriston biscofun Anna inti Caipha, uuas giuuortan gotes uuort ubar Iohannem Zachariases sun in thero vvuostinnu.
2. (Lc 3 3) Et venit in omnem regionem Iordanis praedicans baptismum pænitentiæ in remissionem peccatorum (Mt 3 2) dicens: (44) pænitentiam agite, adpropinquavit enim regnum cælorum.
Inti quam her in alle thie lantscaf Iordanis predigonti toufi riuua in forlaznessi suntono, sus quedanti: (44) tuot riuua, uuanta nahit sih himilo richi.
3. (Lc 3 3) Hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: vox clamantis in deserto: parate viam domini, rectas facite semitas eius. (Lc 3 5) Omnis vallis implebitur et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa et aspera in vias planas, 6. et videbit omnis caro salutare dei.
Thiz ist ther fon themo gikundit uuas thuruh Esaiam uuizagon sus quedantan: stemna ruofentes in vvuostinnu: garuuet trohtines uueg, tuot rehto sino stiga. Íogiuuelih tal uuerde gifullit inti íogiuuelih berg inti nollo uuerde giôdmuotigot, inti uuerde abahu in rehtu inti unebanu in slehta uuega, inti gisihit íogiuuelih fleisc gotes heili.
4. (Jn 1 7) Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. 8. Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 9. Erat lux vera, quæ inluminat omnem hominem venientem in mundum.
Thie quam zi urcunde, thaz her giuuizscaf sageti fon liohte, thaz alle giloubtin thuruh inan. Ni uuas her thaz lioht, uzouh thaz her giuuizscaf sageti fon demo liohte. Uuas uuâr lioht, thaz inliuhtita íogiuuelichan man quementan in thesa uueralt.
5. (Jn 1 10) In mundo erat et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. 11. In propria venit et sui eum non receperunt.
Her uuas in therro uueralti inti uueralt uuard thuruh inan gitan, inti uueralt ni forstuont inan. Her quam in sîn eigan inti sine ni intphiengun inan.
6. (Jn 1 12) Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius: (45) 13. qui non ex sanguinibus neque ex voluntate carnis neque ex voluntate viri, sed ex deo nati sunt.
Sô uueliche sô inan intphiengun, sô gab her im giuualt gotes suni zi uuesanne, then thie dar giloubtun in sînan namon: (45) thie nalles fon bluote noh fon fleiskes luste noh fon gommannes uuillen, ouh fon gote giborane uuarun.
7. (Jn 1 14) Et verbum caro factum est et habitavit in nobis, et vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a patre, plenum gratiæ et veritatis.
Inti uuort uuard fleisc gitan inti artota in uns, inti uuir gisahumes sina diurida, soliha só thiu diurida ist einages fon fater, fol geba inti uuâres.
8. (Jn 1 15) Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi vobis, qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat.
Iohannes giuuizscaf saget fon imo inti ruofit sus quedenti: thiz ist ther fon demo ih íu quad, thie dar after mir quementi ist, fora mir gitân ist, uuanta her êr mir uuas.
9. (Jn 1 16) Et de plenitudine eius nos omnes accipimus et gratiam pro gratia, 17. quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Ihesum Christum facta est.
Inti fon sínero folnessi uuir alle inphahemes inti geba furi geba, uuanta euua thuruh Moysen gigeban ist, geba inti uuâr thuruh Heilant Christ gitán ist.
10. (Jn 1 18) Deum nemo vidit umquam, unigenitus filius, qui est in sinu patris, ipse narravit.
Got nioman ni gisah io in altere, thie einago sun, thie dar ist innan themo fater, her gisageta iz.
11. (Mt 3 4) Ipse autem Iohannes habebat vestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam circa lumbos suos, esca autem eius erat locusta et mel silvestre.
Ther selbo Iohannes habeta giuuâti fon harirun olbentono inti fillinan bruohhâh umbi sino lentin, sîn muos uuas heuuiskrekco inti uuildi honag.
12. (Mt 3 5) Tunc exiebat ad eum Hierusolima et omnis Iudæa et omnis regio circa Iordanem, 6. et baptizabantur in Iordane (46) ab eo, confitentes peccata sua.
Thô gieng zi imo Hierusolima inti al Iudæa inti al thiu lantscaf umbi Iordanem inti vvurdun gitoufte in Iordane (46) fon imo, bigehente iro suntono.
13. (Mt 3 7) Videns autem multos Phariseorum et Sadducæorum venientes ad baptismum suum dixit eis: progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a futura ira?
Thô her gisah manage thero Pharisæorum inti Sadducæorum quemente zi sínero toufi, quad in: cunni natrono, uuer gizeichonota iu zi fliohenne fon thero zuouuartun gibulihti?
14. (Mt 3 8) Facite ergo fructum dignum pænitentiæ, 9. et ne velitis dicere intra vos: patrem habemus Abraham; dico enim vobis, quoniam potest deus ex lapidibus istis suscitare filios Abraham.
Tuot uuârlicho uuirdigan uuahsmon íuuara riuua inti ni curet quedan untar íu: uuir habemes fater Abrahamen; ih quidu íu, uuanta mahtig ist got, fon thesen steinun aruuekkan Abrahames barn.
15. (Mt 3 10) Iam enim securis ad radicem arborum posita est; omnis ergo arbor quæ non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur.
Giu ist accus gisezzit zi vvurzulun thero boumo; íogiuuelih boum thie dar ni tuot guotan uuahsmon, uuirdit furhouuan inti in fuir gisentit.
16. (Lc 3 10) Et interrogabant eum turbæ dicentes: quid ergo faciemus? 11. Respondens autem dicebat illis: qui habet duas tonicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat.
Thô fragetun in thio menigi inti quadun: uuaz sculun uuir tuon? Her antlingota thô inti quad in: ther thie habe zua tunichun, gebe themo thie ni habe; ther thie habe muos, tuo selbsama.
17. (Lc 3 12) Venerunt autem et publicani, ut baptizarentur, et dixerunt ad illum: magister, quid faciemus? 13. At ille dixit ad eos: nihil amplius quam constitutum est vobis faciatis.
Quamun thô thie firnfollun man, thaz sie vvurdin gitoufit, inti quadun zi imo: meistar, uuaz tuomes? Her thô quad zi in: niouuiht mer thanne íu gisezzit sí tuot ir.
18. (Lc 3 14) Interrogabant eum et milites dicentes: quid faciemus et nos? Et ait illis: neminem concutiatis neque calumniam faciatis (47) et contenti estote stipendiis vestris.
Fragetun in thô thie kemphon inti quadun: uuaz tuon uuir? Inti quad in: niomannen ni bliuuet noh harm ni tuot (47) inti sít giuago iuuara lîbnara.
19. (Lc 3 15) Existimante populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de Iohanne, ne forte ipse esset Christus, (J. 1, 19.) miserunt Iudæi ab Hierusolimis sacerdotes et levitas, ut interrogarent eum: tu quis es? 20. Et confessus est et non negavit et confessus est, quia non sum ego Christus.
Uuanentemo themo folke inti thenkenten allen in iro herzon fon Iohanne, min édouuân her uuari Christ, santun Iudæi fon Hierusalem biscofa inti diacana, thaz sie inan fragetin: uuer bis thú? Inti biiah her thô inti ni fursuoh, inti biiah thô thaz her Christ ni uuari.
20. (Lc 3 21) Interrogaverunt eum: quid ergo, Helias es tu? et dixit: non sum. Propheta es tu? et respondit non.
Thô fragetun sie inan: uuaz nu, bist thu Helias? inti her quad: ni bim. Bist thu uuîzago? inti her antlingota nein.
21. (Lc 3 22) Dixerunt ergo ei: quis es? ut responsum demus his qui miserunt nos; quid dicis de te ipso? 23. Ait: ego vox clamantis in deserto: parate viam domini, sicut dixit Esaias propheta. 24. Et qui missi fuerant erant ex Pharisæis.
Thô quadun sie imo: uuer bist thú thanne? thaz uuir then giantvvurten then thie unsih santun; uuaz quidis thu fon thir selbemo? Quad her thô: Ih bim stemna ruofentes in vvuostinnu: garuuet trohtines uueg, soso quad Esaias ther uuîzago. Inti thie thar gisanta uuârun, thie uuarun fon then Pharisæis.
22. (Lc 3 25) Et interrogaverunt eum et dixerunt: quid ergo baptizas, si tu non es Christus neque Helias neque propheta?
Thô fragetun sie inan inti quadun: uuaz toufist thû, oba thû Christ ni bist noh Helias noh uuizago?
23. (Mt 3 11) Respondit eis Iohannes dicens: ego quidem vos baptizo in aqua in pænitentiam; qui autem post me venturus est, fortior me est, (48) cuius non sum dignus calciamenta portare. (J. 1, 26.) Medius autem vestrum stetit, quem vos non scitis. (Mt 3 11) Ipse vos baptizavit in spiritu sancto et igne.
Thô antlingota in Iohannes sus quedanti: ih toufu iuuih in uuazzare in riuuua; thie after mir zuouuart ist, ther ist mir strengiro, (48) thes ni bim uuirdig giscuohu zi traganne. Untar mitten íu stentit, then ir ni uuizzut, her toufit íuuih in themo heilagen geiste inti in fuire.
24. (Mt 3 12) Cuius ventilabrum in manu sua, et permundavit aream suam et congregavit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inextinguibili.
Thes uuorphscuuala ist in sinero henti, inti gisubirit sín tenni inti gisamanot sínan uueizzi in sina skiura, thiu spriu bibrennit in fuire unarleskentemo.
25. (Lc 3 18) Multa quidem et alia exhortans evangelizabat populo. (J. 1, 28.) Haec in Bethania facta sunt trans Iordanem, ubi erat Iohannes baptizans.
Managu andariu scuhenti gotspellota themo folke. Thisu in Bethania gitanu vvurdun ubar Iordanen, thar Iohannes uuas toufenti.
1. (Mt 3 13) Tunc venit Ihesus in Galilea in Iordanen ad Iohannem, ut baptizaretur ab eo, (Lc 3 23) et ipse Ihesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur filius Ioseph.
Thô quam ther heilant in Galileu inti in Iordane zi Iohannise, thaz her vvurdi gitoufit fon imo, inti ther selbo heilant uuas inginnenti samosó thrîzug iaro, só her biuuanit uuas Iosebes sun.
2. (Mt 3 14) Iohannes autem prohibebat eum dicens: ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me. 15. Respondens autem Ihesus dixit ei: sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. Tunc dimisit eum.
Iohannes uuârlicho uuerita imo sus quedanti: ih scal fon thir gitoufit uuerdan, inti thû quimist zi mir. Thô antlingota thie heilant inti quad imo: láz nu, só gilimphit uns zi gifullenne al reht. Thô liez her inan.
3. (Lc 3 21) Factum est autem, cum baptizaretur omnis populus et Ihesu baptizato et orante, (Mt 3 16) confestim ascendit de aqua.
Uuard thô, thô gitoufit uuas al thaz folc inti themo heilante gitoufitemo inti betontemo, sliumo úfarsteig fon themo uuazzare.
4. (49) Ecce aperti sunt ei cæli et vidit spiritum dei descendentem (Lc 3 22) corporali specie (Mt 3 16) ut columbam, venientem super se.
(49) Senu thô aroffonota uuarun imo himila, inti gisah gotes geist nidarstigantan lîchamlichero gisiuni samaso tubun, quementan ubar sih.
5. (Lc 3 17) Et ecce vox dicebat de caelis: (Lc 3 22) tu es filius meus dilectus, in te complacuit mihi.
Senu thô stemna quad fon himile: thû bist mîn liobo sun, in thir gilîcheta mir.
6. (Jn 1 32) Et testimonium perhibuit Iohannes dicens: quia vidi spiritum descendentem quasi columbam de cælo, et mansit super eum, 33. et ego nesciebam eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit:
Inti giuuiznessi sageta Iohannes sus quedanti: uuanta ih gisah geist nidarstigantan samaso tubun fon himile, inti uuoneta ubar inan, inti ih ni uuesta inan, uzouh ther thie mih santa zi toufenne in uuazzare, ther quad mir:
7. Super quem videris spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto; 34. et ego vidi et testimonium perhibui, quia hic est filius dei.
Ubar then then thu gisihist geist nidarstigantan inti uuonentan ubar inan, ther ist thie thar toufit in themo heilagen geiste; inti ih gisah inti giuuiznessi sageta, thaz ther ist gotes sun.
1. (Mt 4 1) Tunc Ihesus ductus est in deserto a spiritu, ut temptaretur a diabulo.
Thô ther heilant uuas gileitit in vvuostinna fon themo geiste, thaz her vvurdi gicostot fon themo diuuale.
2. (Mt 4 2) Et cum ieiunasset quadraginta diebus et XL noctibus, postea esuriit.
Inti mit thiu her thô fasteta fiorzug tago inti fiorzug nahto, after thiu hungirita inan.
3. (Mt 4 3) Et accedens temptator dixit ei: si filius dei es, dic ut lapides isti panes fiant. 4. Qui respondens dixit: scriptum est: (50) non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore dei.
Gieng thô zuo thie costari inti quad imo: oba thu gotes sun sis, quid thaz these steina zi bróte uuerden. Her antlingota thô inti quad: iz ist giscriban, (50) thaz in themo einen bróte ni lebet thie man, uzouh fon iogiuuelihemo uuorte thaz thar framquimit fon gotes munde.
4. (Mt 4 5) Tunc assumit eum diabolus in sanctam civitatem et statuit eum supra pinnaculum templi 6. et dixit ei: si filius dei es, mitte te deorsum; scriptum est enim, quia angelis suis mandavit de te, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. 7. Ait illi Ihesus: rursum scriptum est: non temptabis dominum deum tuum.
Thô nam inan ther diuual in thie heilagun burg inti gisazta inan ubar óbanentiga thekki thes tempales inti quad imo: oba thu gotes sun sis, senti thih thanne hera nidar; iz ist giscriban, thaz her sinen engilun gibiote fon thir, thaz sie mit iro hantun thih nemen, zi thiu thaz thu ni bispurnes in steine thinan fuoz. Thô quad imo ther heilant: ouh ist giscriban, thaz thû ni costos truhtin got thinan.
5. (Mt 4 8) Iterum assumit eum diabolus in montem excelsum valde et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum 9. et dixit illi: haec tibi omnia dabo, si cadens adoraveris me. 10. Tunc dicit ei Ihesus: vade Satanas! scriptum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli servies.
Abur nam inan ther diuual thô in hohan berg thrato inti araugta imo allu thisu erdrichu inti iro diurida inti quad imo: thisu allu gibu ih thir, oba thu nidarfallenti bétos mih. Thô quad imo ther heilant: far Satanas! iz ist giscriban, thaz thû truhtin got thinan betos inti imo einemo thionos.
6. (Lc 4 13) Et consummata omni temptatione (Mt 4 11) tunc reliquit eum diabolus (Lc 4 13) usque ad tempus; (Mc 1 13) eratque cum bestiis, (Mt 4 11) et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei.
Inti gientotero allero theru costungu thô furliez in ther diuual zi sihuueliheru zîti; uuas her thô mit uuildirun, giengun thô zuo gotes engila inti ambahtitun imo.
1. (Jn 1 35) Altera die iterum stabat Iohannes (51) et ex discipulis eius duo, 36. et respiciens Ihesum ambulantem dicit: ecce agnus dei! ecce qui tollet peccata mundi!
Andares tages abur stuont Iohannes (51) inti fon sinen iungiron zuene inti giscouuota then heilant gangantan inti quad: seno gotes lamp! seno ther nimit sunta mittiligartes!
2. (Jn 1 37) Et audierunt eum discipuli loquentem et secuti sunt Ihesum. 38. Conversus autem Ihesus et videns eos sequentes se, dicit eis: quid quæritis? Qui dixerunt ei: rabbi (quod dicitur interpretatum magister) ubi habitas? 39. Dicit eis: venite et videte. Venerunt et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo; hora autem erat quasi decima.
Thô gihortun inan thie iungiron sprechantan inti folgetun themo heilante. Thô giuuanta sih ther heilant inti gisah sie imo folgente, quad in: uuaz suochet ir? Sie quadun imo: rabbi (thaz ist arrekit meistar) uuâr artos? Thô quad her in: quemet inti gisehet. Quamun sie thô inti gisahun uuâr her uuoneta, inti uuonetun mit imo then tag; thô uuas thiu zehenta zît thes tages.
3. (Jn 1 40) Erat autem Andreas, frater Simonis Petri, unus e duobus qui audierant ab Iohanne et secuti fuerant eum.
Thero uuas Andreas, bruoder Simonis Petri, ein fon then zuein thie thar gihortun thiu uuort fon Iohanne inti uuârun imo folgente.
4. (Jn 1 41) Invenit hic primum fratrem suum Simonem et dicit ei: invenimus Messiam (quod est interpretatum Christus), 42. et adduxit eum ad Ihesum. Intuitus autem eum Ihesus dixit: tu es Simon filius Iohanna, tu vocaris Cephas (quod interpretatur Petrus).
Thô fant her zi érist sinan bruoder Simonen inti quad imo: uuir fundumes Messiam (thaz ist arrekit Crist), inti leitta inan zi themo heilante. Thô scouuota in ana ther heilant inti quad: thu bist Simon sun Iohanna, thu bist giheizzan Cephas (thaz ist arrekit Petrus).
1. (Jn 1 43) In crastino voluit exire in Galileam; et invenit Philippum et dicit ei: sequere me. 44. Erat autem Philippus a Bethsaida, civitate (52) Andreae et Petri.
In morgan uuolta her gân in Galileam; thô fand her Philippum inti quad imo: folge mir. Uuas ther Philippus fon Bethsaidu thero burgi (52) Andreasés inti Petrusés.
2. (Jn 1 45) Invenit Philippus Nathanahel et dicit ei: quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus, Ihesum filium Ioseph a Nazareth.
Inti fand Philippus Nathanahelen inti quad imo: then Moyses screib in thero evvu inti in uuizagun, uuir fundumes, Heilant Iosebes sun fon Nazaret.
3. (Jn 1 46) Et dixit ei Nathanahel: a Nazareth potest aliquid boni esse? Dicit ei Philippus: veni et vide.
Thó quad imo Nathanahel: fón Nazareth mág sihuuaz guotes uuesan? Thó quad imo Philippus: quim inti gisih.
4. (Jn 1 47) Vidit Ihesus Nathanahel venientem ad se et dicit de eo: ecce vere Israhelita, in quo dolus non est.
Gisah thie heilant Nathanahelan quementan zi imo inti quad fón imo: thiz ist thie uuaro Israhelita, in themo balo nist.
5. (Jn 1 48) Dicit ei Nathanahel: unde me nosti? Respondit Ihesus et dixit ei: priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te.
Thó quad imo Nathanahel: uuanan uueistú mih? Antlingota ther heilant inti quad imo: ér thanne dih Philippus gruozti mit thiu thú uuari untar themo fígboume, gisah thih.
6. (Jn 1 49) Respondit ei Nathanahel et ait: rabbi, tu es filius dei, tu es rex Israhel. 50. Respondit Ihesus et dixit ei: quia dixi tibi: (53) vidi te sub ficu, credis: maius his videbis.
Thó antuurtita imo Nathanahel inti quad imo: meistar, thú bist gotes sún, thú bist Israhelo cuning. Thó antlingota imo ther heilant inti quad imo: bithiu uuanta ih thir quad: (53) gisah thih untar themo figboume, giloubis: thesen mêr gisihist thu.
7. (Jn 1 51) Et dicit ei: amen amen dico vobis, videbitis cælum apertum et angelos dei ascendentes et descendentes supra filium hominis.
Inti quad imo: uuar sagen ih iu, ír gisehet himil offanan inti gotes engila úfstigante inti nidarstigante ubar then mannes sún.
8. (Lc 4 14) Et regressus est Ihesus in virtute spiritus in Galileam, et fama exiit per universam regionem de illo, 15. et ipse docebat in sinagogis eorum et magnificabatur ab omnibus.
Inti uuidarfuor tho ther heilant in themo megine geistes in Galileam, inti liumunt úzgieng thurah alle thie lantscáf fon imo, inti hér lérta in iro samanungu inti uuás gilobot fon allen.
1. (Lc 4 16) Et venit Nazareth, ubi erat nutritus, et intravit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam, et surrexit legere, 17. et traditus est illi liber prophetae Esaiæ.
Thó quam hér zi Nazareth, thar hér uuas gizogan, inti ingieng after sinero giúuonu in sambaztág in thie samanunga, inti árstuont úf zi lesanne, inti salta mán imo then buoh thés uuizagen Esaies.
2. Et ut revolvit librum, invenit locum ubi scriptum erat: 18. spiritus domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, 19. predicare captivis remissionem et cæcis visum, dimittere confractos in remissionem, predicare annum domini acceptum et diem retributionis.
So hér thén buoh inteta, fant thie stat thár giscriban uúas: truhtines geist ubar mih, thuruh thaz salbota mih, inti zi gótspellonne thurftigen santa hér mih, zi predigonne háften fórlaznessi inti blinten gisiht, zi fórlazenne gibrochanne in fórlaznessi, zi predigonne antphengi iár truhtines inti tág ítlones.
3. (Lc 4 20) Et cum plicuisset librum, (54) reddidit ministro et sedit, et omnium in sinagoga oculi erant intendentes in eum.
Inti mit thiu hér thén buoh biteta, (54) gab ín themo ambahte inti sáz, inti allero ougun in thero samanungu uuarun scouuonti in ínan.
4. (Lc 4 21) Coepit autem dicere ad illos: quod hodie impleta est hæc scriptura in auribus vestris.
Bigonda hér tho quedan zi ín: tház hiutu gifullit ist thiz giscrib in íuuaren orun.
5. (Mt 4 17) Exinde coepit Ihesus predicare et dicere: (Mc 1 15) quoniam impletum est tempus (Mt 4 17) poenitentiam agite, (Mc 1 15) et credite in evangelio, (Mt 4 17) adpropinquavit enim regnum caelorum.
Fón danan bigonda thér heilant predigon inti quedan: uuanta gifullit ist zít, tuót rivvua inti giloubet themo euangelio, nahit sih nú himilo ríhhi.
1. (Mt 4 18) Ambulans autem iuxta mare Galileæ vidit duos fratres, Simonem qui vocatur Petrus et Andream fratrem eius, mittentes rete in mare, erant enim piscatores.
Ganganti náh themo sevvu Galileæ gisáh zuuene bruoder, Simonem, thie giheizan ist Petrus, inti Andream sinan bruoder, sententi iro nezzi in séo, uuanta sie uuarun fiscara.
2. (Mt 4 19) Et ait illis: venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum. 20. At illi continuo relictis retibus secuti sunt eum.
Inti quad hér ín: quemet after mír, inti íh tuon ívvuih úuesan manno fiscara; sie thó sliumo fórlázenen nezzin folgetun imo.
3. (Mt 4 21) Et procedens inde vidit alios duos fratres, Iacobum Zeboedæi et Iohannem fratrem eius in navi cum Zebædæo patre eorum, reficientes retia sua, et vocavit eos; 22. illi autem statim relictis retibus et patre secuti sunt eum.
Thanan tho furdir ganganti gisah andare zuene bruoder, Iacobum Zebedeoen sún, inti Iohannem sinan bruoder in skeffe mít Zebedeoén iro fater, rihtenti iro nezi, inti gihalota sie; sie sliumo forlazzanen nezin inti fater folgetun imo.
4. (Lc 5 1) Factum est autem, (55) cum turbe inruerent in eum, ut audirent verbum dei, et ipse stabat secus stagnum Genesaret, 2. et vidit duas naves stantes secus stagnum, piscatores autem descenderant et lavabant retia.
Vuard thó gitán, (55) mít thiu thie menigi ánafielun in inan, thaz sie gihórtin gotes uuort, stuont hér náh themo uuage Genesareth, inti gisah zuei skef stantantu náh themo uuage; thie fiscara stigun nidar, thaz sie fleuuitin iro nezzi.
5. (Lc 5 3) Ascendens autem ipse in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pussillum, et sedens docebat de navicula turbas.
Ársteig hér thó in einaz skef thaz thar uuas Simones, bát hér inan, thaz her íz fon erdu arleitti ein luzzil, inti sizzenti lérta fon themo skeffe thie menigi.
6. (Lc 5 4) Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. 5. Et respondens Simon dixit illi: præceptor, per totam noctem laborantes nihil coepimus, in verbo autem tuo laxabo rete.
So hér thó bilan zi sprehhanne, tho quad her zí Simone: scalt thaz skef in tiufi, inti zilazet iuuuaru nezziu zi fahenne. Thó antuurtita Simon inti quad imo: meistar, alla thesa náht arbeitente niouuiht ni gifiengumes, in thinemo uuorte íntlazu ih thaz nezzi.
7. (Lc 5 6) Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam; rumpebatur autem rete eorum. 7. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adiuvarent eos. Et venerunt et impleverunt ambas naviculas ita ut mergerentur.
Mit thiu sie thó thaz tátun, bifiengun fisco ginuhtsama menigi, brast thaz iro nezzi. Bouhnitun iro ginozun thie thár uuarun in andaremo skeffe, thaz sie quamin inti ín hulphin. Quamun sie thó inti gifultun beidu thiu skef só thaz siu suffun.
8. (Lc 5 8) Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Ihesu dicens: exi a me, quia homo peccator sum, domine. 9. Stupor enim circumdederat eum (56) et omnes qui cum illo erant in captura piscium quam coeperant. 10. Similiter autem Iacobum et Iohannem filios Zebedæi, qui erant socii Simonis.
Mit thiu thaz thó gisah Simon Petrus, fiel zi thés heilantes knevvun inti quad: argang fon mír, uuanta íh suntig man bin, truhtin. Forhta bifieng inan (56) inti alle thie mit imo uuarun in thero fisco fahungu thie sie thó gifiengun, samasó Iacobum inti Iohannem Zebedeoen suni, bithiu sie uuarun Simones ginoza.
9. Et ait ad Simonem Ihesus: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens. (J. 2, 11.) Et crediderunt in eum discipuli eius, (Lc 5 11) et subductis a terra navibus relictis omnibus secuti sunt eum.
Thó quad thér heilant zi Simone: ni curi thír forhten, fon hinan giu fahistu man. Giloubtun in inan thó sine iungiron inti árleitten fon erdu skeffun forlazenen allen folgetun imo.
1. (Mt 9 9) Et cum transiret inde Ihesus, vidit hominem sedentem ad teloneo, Matheum nomine, et ait illi: sequere me.
Mit thiu their heilant thanana fuor, gisah man sizzantan zi zolle, thie Matheus uuas giheizan, inti quad imo: folge mír.
2. (Lc 5 28) Et surgens relictis omnibus secutus est eum.
Her thó arstantanti allen forlazanen folgeta imo.
1. (Jn 3 22) Post haec venit Ihesus et discipuli eius in Iudeam terram et illic demorabatur cum eis et baptizabat.
After thiu quam ther heilant inti sine iungiron in Iudeno erda inti thár uuoneta mít in inti toufta.
2. (Jn 3 23) Erat autem et Iohannes baptizans in Enon iuxta Salim, quia aquae multæ erant illic, et adveniebant et baptizabantur; 24. nondum enim missus fuerat in carcerem Iohannes.
Vuas óuh tho Iohannes toufenti in Enon nah Salím, uuanta thar managu uuazzar uuarun, inti quamun zi imo inti vvurdun gitoufte; nóh thanne ni uuas Iohannes gisentit in carcari.
3. (Jn 3 25) Facta est ergo quæstio ex discipulis Iohannis cum Iudæis de purificatione.
Vuard thár reda gitán fon thén iungiron Iohannes mit thén Iudeon fon thero subarnessi.
4. (Jn 3 26) Et venerunt ad Iohannem et dixerunt ei: (57) rabbi, qui erat tecum trans Iordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum.
Inti quamun zi Iohanne inti quadun imo: (57) meistar, thie thar mit thir uuas ubar Iordanen, themo thú giuuizscaf sagetus, senu thér toufit hiér, inti alle quement zi imo.
5. (Jn 3 27) Respondit Iohannes et dixit: nou potest homo quicquam accipere, nisi ei fuerit datum de cælo. 28. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim ego: non sum Christus, sed quia missus sum ante illum.
Thó antlingita Iohannes inti quad: ni mág ther man iouuiht intphahén, noba imo íz gigeban uuerde fon himile. Ír selbon saget mír giuuizscáf thaz ih quad: ih ni bin Crist, uzouh bim gisentit furi inan.
6. (Jn 3 29) Qui habet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi est qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc ergo gaudium meum impletum est. 30. Illum oportet crescere, me autem minui.
Thie brut habet thie ist brutigomo; ther ist thes brutigomen friunt thie thar stentit inti horit inan, inti giueen giuihit thuruh stemma thes brutigomen. Thie mín giueo ist gifullit, ín gilimphit uuahsen, mih zi minnironne.
7. (Jn 3 31) Qui desursum venit supra omnes est, qui est de terra de terra est et de terra loquitur. Qui de cælo venit supra omnes est, 32. et quod vidit et audivit hoc testatur, et testimonium eius nemo accepit; 33. qui accepit testimonium eius signavit quia deus verax est; 34. quem enim misit deus, verba dei loquitur. Non enim ad mensuram dat deus spiritum.
Thie thar fon obana quam, ther ist ubar alle, thie thar ist fon erdu, fon erdu ist inti fon erdu sprihhit. Thie thar fon himile qúam, ther ist ubar alle, inti thaz hér gisah inti gihorta, thaz cundit, inti sine giuuizscaf nioman íntphieng; thie thar intphieng sine giuuizscaf, ther gizeihhonota thaz gót uúar ist; then got santa, ther sprihhit gotes uúort, ni gibit imo in mezze got geist.
8. (Jn 3 36) Qui credit in filium, habet vitam aeternam, qui autem incredulus est filio, non videbit vitam, sed ira dei manet super eum.
Thie thar giloubit in thén sún, ther habet eúuin líb; thie thar ungiloubfol ist themo sune, ni gisihit líb, úzouh gotes gibuluht uuonet ubar inán.
9. (Jn 4 1) (58) Ut ergo cognovit Ihesus quia audierunt Pharisæi quia Ihesus plures discipulos facit et baptizat quam Iohannes 2. (quamquam Ihesus non baptizaret, sed discipuli eius)
(58) Só ther heilant tho furstuont thaz thie Pharisei gihortun thaz ther heilant manageron iungiron tati inti toufti thanne Iohannes (thóh uuidaro ther heilant ni toufti, nibi sine iungiron)
10. (Mt 4 12) Et quod Iohannes traditus esset, (J. 4, 3.) reliquid Iudeam et abiit iterum in Galileam.
Inti thaz Iohannes giselit uúas, fúrliéz thó Iudeam inti gieng abur in Galileam.
11. (Mt 4 12) Cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galileam. 13. Et relicta civitate Nazareth venit et habitavit in Capharnaum maritimam in finibus Zabulon et Neptalim.
Mit thiu her gihorta thaz Iohannes giselit uúas, fuor in Galileam, inti forlazanero burg Nazareth quam thó inti artota in Capharnaum siolihheru in then entin Zabulon inti Neptalim.
12. (Mt 4 14) Ut impleretur quod dictum est per Esaiam prophetam: 15. terra Zabulon et terra Neptalim, via maris trans Iordanen, Galileæ gentium, 16. populus qui sedebat in tenebris lucem vidit magnam, et sedentibus in regione et in umbra mortis lux orta est eis.
Thaz gifullit vvurdi thaz thar giquetan uúas thuruh Esaiam then uuizagon: erda Zabulon inti erda Neptalim, uueg seuues uuidar Iordanen, Galilea theotono, folc thaz thar saz in finstarnessin gisah mihil lioht, inti sizzanten in lantskeffi tódes scuuuen lioht gieng ín úf.
1. (Mt 4 23) Et circuibat Ihesus totam Galileam, docens in sinagogis eorum et prædicans evangelium regni et sanans omnem languorem et omnem infirmitatem in populo.
Inti umbigieng ther heilant alla Galileam, lerenti in iro samanungun inti predigonti gótspel ríhhes, inti heilta iogiuuelihha suht inti iogiuuelihha ummaht in themo folke.
2. (Mt 4 24) Et abiit opinio eius in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male habentes variis languoribus et tormentis (59) conprehensos, et qui demonia habebant, et lunaticos et paralyticos, et curavit eos.
Inti árgieng sín liumunt in alla Syria, inti bráhtun imo alle ubil habante inti mít messalihhen suhtin inti mit uuizziu (59) bifangane, inti thie thár habetun diuual, inti manódsioche inti bettisiohhe, inti giheilta sie.
3. (Mt 4 25) Et secutæ sunt eum turbæ multæ de Galilea et Decapoli, ex Hierusolimis et Iudea, et de trans Iordanen.
Inti folgetun imo manage menigi fón Galilea inti fon Decapoli inti fon Hierusalem inti fon Iudeon inti fon ubar Iordanen.
4. (Lc 4 42) Et detinebant illum, ne discederet ab eis; 43. quibus ille ait: quia et aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum dei, quia ideo missus sum.
Inti bihabetun inan, thaz fon ín ni áruuizi; then quad hér: uuanta andren burgin gilimphit mir zi gotspellonne gotes rihhi, uuanta bithiu bín ih gisentit.
5. (Mt 5 1) Et cum vidisset turbam, ascendit in montem; et cum sedisset, (Mc 3 13) vocavit ad se quos voluit ipse, et venerunt ad eum, 14. et fecit ut essent duodecim cum illo, (Lc 6 13) quos et apostolos nominavit.
Mít thiu hér gisah thie menigi, steig ufán berg; mit thiu hér gisaz, giholota thie zi imo thie hér uuolta, inti quamun zi imo, inti teta thaz uuarun zueliui mit imo, thie namta her boton.
6. (Mt 5 14) Simonem, quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius, (Mc 3 17) Iacobum Zebedei et Iohannem fratrem Iacobi, quibus inposuit nomina Boanerges, quod est filii tonitrui, (Lc 6 14) Philippum et Bartholomeum, 15. Matheum et Thomam, Iacobum Alphei et Simon qui vocatur Zelotes, et Iudam Iacobi et Iudam Scarioth, qui fuit proditor.
Simonem, then her andaremo namen hiez Petrum, inti Andream sinan bruoder inti Iacobum Zebedeoen sun inti Iohannem Iacobes bruoder, then scuóf hér namon, thaz sie hiezzin Boanerges, thaz ist arrekit thonares kind, Philippum et Bartholomeum, Matheum inti Thomam, Iacobum Alpheen sún inti Simonem thie thar ist giheizan Zelotes, inti Iudam Iacobes bruoder inti Iudam anderemo namen Scarioth, thie uuas meldari.
7. (Mt 5 1) Et accesserunt ad eum discipuli eius, (Lc 6 20) et elevatis oculis in eos (60) (Mt 5 2) aperiens os suum docebat eos dicens:
Inti giengun tho zi imo sine iungiron, inti úfarhabanen sinen ougon in sie (60) íntteta sinan mund, lérta sie sús quedanti:
8. (Mt 5 3) Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cælorum.
Salige sint thie thar arme sint in geiste, uuanta thero ist gotes rihhi.
9. (Mt 5 4) Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram.
Salige sint manduuare, uuanta thie bisizzent erda.
10. (Mt 5 5) Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.
Salige sint thie thar vvuofent, uuanta thie uuerdent gifluobrit.
11. (Mt 5 6) Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur.
Salige sint thie thar hungerent inti thurstent reht, uuanta thie uuerdent gisatote.
12. (Mt 5 7) Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur.
Salige sint thie thar sint miltherze, uuanta sie folgent miltidun.
13. (Mt 5 8) Beati mundo corde, quoniam ipsi deum videbunt.
Salige sint thie thar sint subere in herzon, uuanta thie gisehent got.
14. (Mt 5 9) Beati pacifici, quoniam filii dei vocabuntur.
Salige sint thie thar sint sibbisame, uuanta sie gotes barn sint ginemnit.
15. (Mt 5 10) Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum cælorum.
Salige sint thie thar ahtnessi sint tholenti thuruh reht, uuanta iro ist himilo rihhi.
16. (Mt 5 11) Beati estis cum maledixerint vobis (Lc 6 22) et oderint vos homines (Mt 5 11) et persecuti vos fuerint et dixerint omne malum adversum vos mentientes, (Lc 6 22) et cum separaverint vos et exprobraverint et eiecerint nomen vestrum tamquam malum propter filium hominis.
Salige birut ír, mit thiu iu fluohhont inti hazzont iuúih man inti ahtent iuúar inti quedent ál ubil uuidar íu liogente, mit thiu sie iuuih ziskeident inti itiuuizzont inti áruuerphent iuuaran namon samasó ubil thuruh then mannes sún.
17. (Mt 5 23) Gaudete in illa die et exultate, (Mt 5 12) quoniam merces vestra copiosa est in caelis.
Giuehet in themo tage inti blidet, uuanta bithiu iuuar mieta ist ginuhtsam in himilon.
18. Sic enim persecuti sunt prophetas (61) qui fuerunt ante vos (Lc 6 23) patres eorum.
Só áhtitun sie thero uuizagono (61) thie thar fora íu uuarun, iro fatera.
1. (Lc 6 24) Veruntamen væ vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram.
Thoh uuidaro uúe íu otagon, uuanta ir habet íuuuera fluobara.
2. (Lc 6 25) Væ vobis qui saturati estis, quia esurietis.
Uue íu thie thar gisatote birut, bithiu uuanta ír hungeret.
3. Væ vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis.
Uue íu thie nú lahhet, bithiu uuanta ír vvuofet inti riozet.
4. (Lc 6 26) Væ cum bene vobis dixerint omnes homines: secundum hæc faciebant pseudoprophetis patres eorum.
Uue íu mit thiu íu uuolaquædent alle man: after thesen tatun luggen uuizagon iro fatera.
1. (Lc 6 27) Sed vobis dico qui auditis: (Mt 5 13) vos estis sal terræ.
Uzouh iu thie dar gihoret, quidu ih: ír birut salz erda.
2. Quodsi sal evanuerit, in quo salietur?
Oba thaz salz áritalet, in hiu selzit man iz thanne?
3. Ad nihilum valet ultra, nisi ut proiciatur foras et conculcetur ab hominibus.
Zi niouuihtu mag íz elihor, nibi thaz man íz úzuuerphe, inti si fúrtretan fon mannun.
1. (Mt 5 14) Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem posita.
Ír birut mittilagartes lioht. Ni mag burg uuerdan giborgan ubar berg gisezzitu.
2. (Mt 5 15) Neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio (Mc 4 21) neque sub lecto (Lc 11 33) neque in loco abscondito neque sub vaso, (Mt 5 15) sed super candelabrum, ut et luceat omnibus qui in domo sunt.
Noh intprennent lioht inti sezzent íz untar mutti noh untar betti noh untar giborgana steti noh untar faz, úzouh ubar kentilastab, thaz íz liuhte allen then in húse sint.
3. (Mt 5 16) Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant vestra bona opera et glorificent patrem vestrum qui est in cælis.
Só liuhte iuuar lioht fora mannon, thaz sie gisehén iuuaru guotu uuérc inti diurison iuuaran fater thie in himilon ist.
4. (Mt 5 17) Nolite putare quoniam veni (62) solvere legem aut prophetas; non veni solvere, sed adimplere.
Ni curet uúanen thaz ih quami (62) euúa zi losenne odo uuizagon; ni quam ih zi losenne, úzouh zi fullenne.
5. (Mt 5 18) Amen quippe dico vobis: donec transeat cælum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit ex lege, donec omnia fiant.
Ih sagen íu uúar: ér thanne zifare himil inti erda, ein .i. odo ein houbit ni furferit fon thero evvu, ér thanne siu elliu uuerdent.
6. (Mt 5 19) Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno caelorum. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno caelorum.
Ther thie zilosit einaz fon then minnistun bibotun inti lerit só man, minnisto ist giheizan in himilo rihhe. Thie thar tuot inti lérit, thie ist mihhil giheizan in himilo rihhe.
7. (Mt 5 20) Dico enim vobis: quia nisi habundaverit iustitia vestra plus quam scribarum et Phariseorum, non intrabitis in regnum caelorum.
Ih quidu íu: ni sí thaz ginuhtsamo iuúar reht mér thanne thero scribaro inti thero Phariseorum, ni get ír in himilo rihhi.
1. (Mt 5 21) Audistis quia dictum est antiquis: non occides, qui autem occiderit, reus erit iudicio.
Ír gihórtut thaz giquetan uúas then altun: ni uúis manslago: thie thar slehit, ther ist sculdig duomes.
2. (Mt 5 22) Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio.
Ih quidu íu, thaz iogiuuelih ther sih gibilgit zi sinemo bruoder, ther ist sculdig duomes.
3. Qui autem dixerit fratri suo racha, reus erit concilio.
Ther the quidit sinemo bruoder italo, ther ist sculdig thinges.
4. Qui autem dixerit fatue, reus erit gehenne ignis.
Ther the quidit tumbo, ther ist sculdig hellafiures.
1. (Mt 5 23) Si ergo offeres munus tuum (63) ad altare et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, 24. relinque ibi munus tuum ante altare et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offer munus tuum.
Oba thu bringis thina geba (63) zi altare inti thar thanne gihugis thaz thin bruoder habet sihuúaz uúidar thír, fórlaz thanne thar thina geba fora themo altare, fár ér zi gisuonenne thih mít thinemo bruoder, thanne quementi bring thine geba.
2. (Mt 5 25) Esto consentiens adversario tuo cito, dum es in via cum eo, ne forte tradat te adversarius iudici, et iudex tradat te ministro, et in carcerem mittaris.
Vuis gihengig thinemo uuidaruúorten sliumo, mit thiu thu bist in uuege mit imo, min odouuan thih sele thin uuidaruuorto themo tuomen, inti ther tuomo sele thih themo ambahte, inti sentit man thih thanne in carcari.
3. (Mt 5 26) Amen dico tibi: non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem.
Uúar sagen ih thir: ni ges thú thanan úz, ér thanne thu giltis then iungiston scáz.
1. (Mt 5 27) Audistis quia dictum est antiquis: non moechaberis. 28. Ego autem dico vobis, quoniam omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo.
Ír gihortut thaz giquetan ist then altun: ni furligi thíh. Ih quidu íu, thaz iogiuuelih thie thar gisihit uúib sie zi geronne, iu habet sia forlegana in sinemo herzen.
2. (Mt 5 29) Quodsi oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum et proice abs te; expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam.
Oba thin zesuuua ouga thih bisuihhe, árlosi íz thanne inti áruuirph íz fon thir: bitherbi ist thir thaz fúruuerde ein thinero lido halt, thanne ál thin lihhamo si gisentit in hellafuir.
3. (Mt 5 30) Et si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam (64) et proice abs te; expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam.
Inti oba thin zesuúua hant thih bisuihhe, hou sie ába (64) inti uuirph sia fon thír: biderbi ist thir thaz fúruuerde ein thinero lido halt, thanne al thin lihhamo gange in hellafuir.
1. (Mt 5 31) Dictum est autem: quicunque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii.
Íz ist giquetan: só uúer so fúrlaze sina quenun, gebe iru buoh thanatribes.
2. (Mt 5 32) Ego autem dico vobis, quia omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari, et qui dimissam duxerit, adulterat.
Thanne ih quidu íu, thaz thero giuuelih thie furlazit sina quenun, uzan sahha huores, tuot sia furligan, thie thar thie furlazanun hálot, huorot.
1. (Mt 5 33) Audistis quia dictum est antiquis: non perierabis, reddes autem domino iuramenta tua.
Ír gihórtunt thaz then altun giquetan uúas: ni fúrsuueri thih, uuanta thú giltis gote thina meineida.
2. (Mt 5 34) Ego autem dico vobis: non iurare omnino; neque per cælum, quia thronus dei est,
Thanne ih quidu íu, thaz mán zi thuruhslahti ni suuere; noh bi himile, uuanta hér gotes sedal ist;
3. (Mt 5 35) Neque per terram, quia scabillum est pedum eius, neque per Hierusolimam, quia civitas est magni regis.
Noh bi erdu, uuanta scamal ist sinero fuozzo, noh bi Hierusalem, uuanta siu ist burg thes mihhilen cuninges.
4. (Mt 5 36) Neque per caput tuum iuraberis, quia non potes unum capillum album facere aut nigrum.
Noh bi thinemo houbite suueres, uuanta thú ni maht ein hár thes fahses uuizaz gituon odo suarz.
5. (Mt 5 37) Sit autem sermo vester: est est, non non; quod autem his abundantius est, a malo est.
Sí iuúar uuort: ist ist, nist nist; so uuaz só ubar thaz ist, só ist íz fon ubile.
1. (Mt 5 38) Audistis, quia dictum est: oculum pro oculo et dentem pro dente.
Ir gihórtut thaz giquetan ist: ouga furi ouga inti zán furi zán.
2. (Mt 5 39) Ego autem dico vobis: (65) non resistere malo.
Thanne ih quidu íu, (65) thaz ír ni uuidarstantet ubile.
3. Sed si quis te percusserit in dextra maxilla tua, prebe illi et alteram.
Úzouh oba thih sihuúer slahe in thín zesuua uuanga, garauui imo thaz ander.
4. (Mt 5 40) Et illi qui vult tecum iudicio contendere et tunicam tuam tollere, remitte et pallium.
Inti themo uuolle mit thir in stríte bagen inti thina tunichun neman, fúrlaz imo thaz lahhan.
5. (Mt 5 41) Et quicumque te angariaverit mille passus, vade cum illo alia duo.
Inti so uuer so thih thuinge thaz thu mit imo gést thúsunt scrito, fár mit imo andere zuene.
6. (Mt 5 42) Qui petit a te, da ei, et volenti mutuare a te ne avertaris.
Thie fon thir sihuues bite, gíb imo, inti thie thár uuolle mit thír uuehslon, ni uuidaro iz thanne.
7. (Lc 6 30) Et qui auferet quæ tua sunt, non repetas.
Inti thie thiu neme thiu thinu sint, ni eisco siu.
8. (Lc 6 31) Et prout vultis ut faciant vobis homines, facite illis similiter.
Só ír uuollet thaz íu man tuon, só tuot ír ín selbsama.
1. (Mt 5 43) Audistis quia dictum est: diligis proximum tuum et odio habebis inimicum tuum.
Ír gihortut thaz giquetan ist: minno thinan nahiston inti habe in hazze thinan fiant.
2. (Mt 5 44) Ego autem dico vobis: diligite inimicos vestros, benefacite his qui vos oderunt, et orate pro persequentibus et calumniantibus vos.
Ih quidu íu: minnot iuuara fianta, tuot then uuola thie íuuih hazzont, inti betot furi thie háhtenton inti harmenton íu.
3. (Mt 5 45) Ut sitis filii patris vestri qui in caelis est, quia solem suum oriri facit super malos et bonos et pluit super iustos et iniustos.
Thaz ír sít kind íuuares fater thie in himile ist, ther thie sunnun úfgangen tuot ubar ubile inti ubar guote inti reganot ubar rehte inti ubar únrehte.
4. (Mt 5 46) Si enim diligatis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? (66) nonne et publicani hoc faciunt?
Oba ir thie minnot thie iuuih minnont, uuelihha mieta habet ír thanne? (66) eno ni tuont thaz thie firnfollun mán?
5. (Lc 6 33) Et si benefeceritis his qui bene vobis faciunt, quæ vobis est gratia? siquidem et peccatores hoc faciunt.
Inti oba ír then uuola tuot thie íu uuola tuont, uuelih thanc ist íu thés? thaz tuont suntige mán.
6. (Lc 6 34) Et si mutuum dederitis his a quibus speratis recipere, quæ gratia est vobis? nam et peccatores peccatoribus fænerant, ut recipiant aequalia.
Oba ír uuehsal gebet then fón then ír gitruuuet lón intfahan, uuelih thanc ist íu thes thanne? inti suntige mán suntigen mannon íntlihent, thaz sie ebenlih intphahen.
7. (Mt 5 47) Et si salutaveritis fratres vestros tantum, nonne et ethnici hoc faciunt?
Inti oba ir heilezet ekkorodo íuuara bruoder, eno ni tuont thaz heidane man?
8. (Lc 6 35) Verumtamen diligite inimicos vestros et bene facite et mutuum date nihil disperantes, et erit merces vestra multa, et eritis filii altissimi, quia ipse benignus est super ingratos et malos.
Thoh uuidaro minnot íuuara fianta inti tuot ín uuola inti uuehsal gebet niouuiht zuruuanenti, inti ist iuuar mieta mihhilu, inti ír birut kind thes hohisten, uuanta her ginadig ist ubar unthancbare inti ubile.
9. (Lc 6 36) Estote ergo misericordes, sicut et pater vester misericors est.
Uueset miltherze, sósó iuuar fater miltherzi ist.
10. (Mt 5 48) Estote ergo vos perfecti, sicut pater vester cælestis perfectus est.
Uueset ír thuruhthigane, sósó íuuar fater thie himilisco thuruhthigan ist.
1. (Mt 6 1) Adtendite ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus et videamini ab eis, alioquin mercedem non habebitis apud patrem vestrum qui in cælis est.
Uuartet íu tház ir iuuar reht ni tuot fora mannun, thaz ir gisehan sít fón ín, min odouúan lón ni habet mit iuuaremo fater thie in himile ist.
2. (Mt 6 2) Cum ergo facies elimosinam, noli tuba canere ante te, sicut hypochrite faciunt in sinagogis et in vicis, ut honorificentur ab hominibus. (67) Amen dico vobis: receperunt mercedem suam.
Thanne tú tuos elimosinam, ni tuo trumbun singan fora thir, só thie lihhazara tuont in dingun inti in thorphun, thaz sie sín gierete fora mannun. (67) Vúar sagen ih íu: sie intphiengun iro lón.
3. (Mt 6 3) Te autem faciente elimosinam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua, 4. ut sit elimosina tua in abscondito, et pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi.
Thir tuontemo elimosinam, ni uuizze íz thin uuinistra uuaz thin zesuua tuo, thaz thin elimosina sí in tougalnesse, inti thin fater, thie íz gisihit in tougalnesse, gelte thír.
1. (Mt 6 5) Et cum oratis, non eritis sicut hypochritæ, qui amant in sinagogis et in angulis platearum stantes orare, ut videantur ab hominibus. Amen dico vobis: receperunt mercedem suam.
Thanne ír betot, ni sít thanne sósó thie lihhizara, thie thar minnont in samanungu inti in giuuiggin strazono stantante beton, thaz sie sín gisehan fon mannun. Uúar ist thaz ih íu sagen: sie intphiengun iro mieta.
2. (Mt 6 6) Tu autem cum orabis, intra in cubiculum tuum et clauso ostio tuo ora patrem tuum in abscondito, et pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi.
Thanne thú mit thiu thú betos, gang innan thina camara, bislozanen thinen turin beto thinan fater in tougalnesse, inti thin fater thie gisihit in tougalnesse, giltit thir thanne.
3. (Mt 6 7) Orantes autem nolite multum loqui sicut ethnici; putant enim quia in multiloquio exaudiantur.
Betonte ni curet filu sprehan sósó thie heidanon mán: sie uuanent thaz sie in iro filusprahhi sín gihórte.
4. (Mt 6 8) Nolite ergo adsimilari eis, scit enim pater vester quibus opus sit vobis, antequam petatis eum.
Ni curet uuarlihho ín gilih uuesan: uueiz íuuar fater uues íu thurft ist, ér thanne ír inan bitet.
5. (Lc 11 1) Tunc dixit unus e discipulis eius ad eum: domine, doce nos orare, (68) sicut Iohannes docuit discipulos suos.
Thó quad ein sinero iungirono zi imo: truhtin, leri unsih beton, (68) sósó Iohannes lerta sine iugiron.
6. (Lc 11 2) Et ait illis: cum oratis, dicite: (Mt 6 9) pater noster qui in caelis es, sanctificetur nomen tuum, 10. adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua, sicut in cælo et in terra, 11. panem nostrum cotidianum da nobis hodie, 12. et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, 13. et ne inducas nos in temptationem, sed libera nos a malo.
Tho quad her ín: thanne ír betot, thanne quedet sús: fater unser thu thar bist in himile, si giheilagot thin namo, queme thín rihhi, si thín uuillo, só hér in himile ist, só si hér in erdu, unsar brót tagalihhaz gíb uns hiutu, inti furlaz uns unsara sculdi, só uúir fúrlazemes unsaren sculdigon, inti ni gileitest unsih in costunga, úzouh árlosi unsih fón ubile.
7. (Lc 11 14) Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis pater vester cælestis delicta vestra. 15. Si autem non dimiseritis hominibus, nec pater vester dimittet vobis peccata vestra.
Oba ír furlazet mannun iro sunta, thanne furlazit íu íuuar fater thie himilisco íuuara sunta. Oba ír ni furlazet mannun, thanne ni furlazit íu íuuar fater iuuara sunta.
1. (Mt 6 16) Cum ieiunatis, nolite fieri sicut hypochritæ tristes, exterminant enim facies suas, ut pareant hominibus ieiunantes. Amen dico vobis, quia receperunt mercedem suam.
Thanne ír fastet, ni curet uuesan soso thie lihhazara sint gitruobte: sie tuont ungilihhaz ira annuzzi, thaz sie sih offonon mannun fastente. Uuar sagen ih íu, thaz sie ira mieta intphiengun.
2. (Mt 6 17) Tu autem cum ieiunas, unge caput tuum et faciem tuam lava, 18. ne videaris hominibus ieiunans, sed patri tuo (69) qui est in abscondito, et pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi.
Thanne thu fastes, salbo thín houbit inti thín annuzi thuah, zi thiu thaz thu mannun ni sís gisehán fastenti, úzouh thinemo fater (69) ther ist in tougalnesse, inti thin fater thie gisihit in tougalnesse, giltit thír.
3. (Lc 12 32) Nolite timere pusillus grex, quia conplacuit patri vestro dare vobis regnum.
Ni curet ir forhten luzzil euúit, uuanta gilihheta iuuaremo fater íu zi gebanne rihhi.
4. (Lc 12 33) Vendite quæ possidetis et date elimosinam, facite vobis sacculos qui non veterescunt, thesaurum non deficientem in cælis.
Fúrcoufet thaz ír in héhti habet inti gebet elimosinam, tuot íu sekila thie in altent, treso unziganganti in himile.
1. (Mt 6 19) Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi erugo et tinea demolitur, 20. thesaurizate autem vobis thesauros in cælo, ubi neque erugo neque tinea demolitur, et ubi fures non effodiunt nec furantur.
Ni curet íu trisiuuen treso in erdu, thar íz rost inti miliuúa fúrmalent, trisiuuet íu treso in himile, thar noh rost noh miliuua íz ni furmelit noh thioba ni grabent noh ni furstelent.
2. (Mt 6 21) Ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum.
Thar thin treso ist, thar ist thin herza.
3. (Mt 6 22) Lucerna corporis est oculus; si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit; 23. si oculus tuus nequam fuerit, totum corpus tuum tenebrosum erit.
Liohtfaz thes lihhamen ist ouga; oba thin ouga uuirdit luttar, thanne ist al thin lihhamo liohter; oba thin ouga aruuertit uuirdit, thanne ist al thin lihhamo finstar.
4. Si ergo lumen quod in te est tenebre sunt, ipse tenebre quantæ erunt?
Oba thaz lioht thaz thar in thir ist finstarnessi ist, thiu finstarnessiu vvuo mihhilu sint?
1. (Mt 6 24) Nemo potest duobus dominis servire, aut enim unum odio habebit et alterum diligit, aut unum sustinebit (70) et alterum contemnet.
Nioman ni mag zuuein herron thionon, odo her einan hazzot inti anderan minnot, odo einan gitregit (70) inti anderan ubarhugit.
2. Non potestis deo servire et mammonae.
Ni mugut ir gote thionon inti uueroltuuolun.
1. (Mt 6 25) Ideo dico vobis: ne solliciti sitis animæ vestræ, quid manducetis, neque corpori vestro, quid induamini. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum?
Bidiu quidu ih íu: ni sít suorcfolle íuuares ferahes, uuaz ír ezzet, noh iuuaremo lihhamen, mit hiu ír ín uuatet. Ia ist thaz ferah furira thanne tház muos inti furira thie lihhamo thanne thaz giuvati.
2. (Mt 6 26) Respicite volatilia caeli, quoniam non serunt neque metunt neque congregant in horrea, et pater vester cælestis pascit illa. Nonne vos magis plures estis illis?
Scouuot himiles fugala, bithiu uuanta sie ni sauuent noh ni arnont noh ni samanont in skiura, inti iuuar fater thie himilisco fuotirit sie. Eno ni birut ir furirun thanne sie sín?
3. (Mt 6 27) Quis autem vestrum cogitans potest adicere ad staturam suam cubitum unum? (Lc 12 26) Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de ceteris solliciti estis? (Mt 6 28) et de vestimento quid solliciti estis?
Uuelih íuuar thenkenti mag zuogiouhhon zi sinero giuuahsti eina elina? Oba ir thaz ni mugut thaz thar minnista ist, ziu sorget ir thanne thes andares? inti fon themo giuuate zíu bírut ir sorgfolle?
4. Considerate lilia agri, quo modo crescunt: non laborant neque nent. 29. Dico autem vobis, quoniam nec Salomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum ex istis.
Scouuot thes accares lilia, vvuo sie uuahsen; sie ni arbeitent noh ni spinnent. Ih quidu íu, thaz Salomon in allero sinero diuridu ni uuas só bithekkit só ein fon thesen.
5. (Mt 6 30) Si autem foenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, (71) deus sic vestit, quanto magis vos minime fidei?
Oba thaz grás thes accares, tház hiutu ist inti morgane in ouan uuirdit gisentit, (71) gót só uúatit, vvuo mihhiles mér íuuih luciles gilouben?
6. (Mt 6 31) Nolite ergo solliciti esse dicentes: quid manducabimus aut quid bibemus aut quo operiemur? 32. Hæc enim omnia gentes inquirunt. Scit enim pater vester quia his omnibus indigetis.
Ni curet ír suorgfolle uuesan sús quedante: uuaz ezzen uúir oda uúaz trinken uúir odá mit hiu uuaten uuir unsih? Thisu allu suohhent thiota. Uueiz íuuer fater thaz ír thes alles bithurfut.
7. (Mt 6 33) Quaerite autem primum regnum dei et iustitiam eius, et omnia hæc adicientur vobis.
Suohhet zi heristen gotes rihhi inti sín reht, inti allu thisu uuerdent íu.
8. (Mt 6 34) Nolite ergo solliciti esse in crastinum, crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse, sufficit diei malitia sua.
Ni curet suorgfolle uuesan zi morgane: thie morganlihho tág ther bisuorget sih selbo, ginuogi ist themo tage in sinemo baluuue.
1. (Mt 7 1) Nolite iudicare, ut non iudicemini; 2. in quo enim iudicio iudicaveritis, iudicabimini.
Ni curet tuomen, thaz ír ni sít furtuomte; sósó ír in tuome tuoment, só uuerdet ir gituomte.
2. (Lc 6 37) Nolite condemnare, et non condemnabimini. Dimittite, et dimittimini.
Ni curet furnidaren, thaz ir ni sít fúrnidarite. Furlazet ír, thanne furlazit mán íu.
3. (Lc 6 38) Date, et dabitur vobis: mensuram bonam, confertam et coagitatam et superfluentem dabunt in sinum vestrum.
Gebet, thanne gibit íu: guot méz gifultaz inti giuuegan inti ubarfliozentaz gebent in íuueran buosum.
4. (Mt 7 2) Et in qua mensura mensi fueritis, metietur vobis.
In themo mezze thie ír mezzet, ist íu gimezzan.
5. (Mt 7 3) Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, et trabem in oculo tuo non vides? 4. Aut quomodo dicis fratri tuo: (72) sine, eiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabis in oculo tuo est?
Zi hiu gisihis thú thie fesun in ougen thines bruoder, inti balcon in thinemo ougen ni gisihist? Odo vvuo quidis thinemo bruoder: (72) láz, ih aruuirphu thie fesun fon thinemo ougen, inti senu balco ist in thinemo ougen?
6. (Mt 7 5) Hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis eicere festucam de oculo fratris tui.
Lihhizari, áruuirph zí heristen balcon fon thinemo ougen, thanne gisihis thú zí aruuerphanne fesun fon thines bruoder ougen.
7. (Mt 7 6) Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis et conversi disrumpant vos.
Ni curet heilagaz geban hunton, noh ni sentet íuuara merigrozza furi súin, min odouuan furtreten sie mit iro fuozun, inti giuuentite zibrehhent iuuih.
1. (Lc 11 5) Quis vestrum habet amicum et ibit ad illum media nocte et dicit illi: amice, commoda mihi tres panes, 6. quoniam amicus meus venit de via ad me, et non habeo quod ponam ante illum.
Vuelih íuuer habet friunt inti ferit zi imo in mittero naht inti quidit imo: friunt, íntlih mír thriu brót, uuanta mín friunt quam fon uúege zi mir, inti ni haben uuaz íh gisezze furi inan.
2. (Lc 11 7) Et ille de intus dicat: noli mihi molestus esse, iam ostium clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili, non possum surgere et dare tibi.
Her thanne fon innana quede: ni curi mir héuig uuesan, giu sint mino turi bislozano, inti mine knehta sint mit mír in camaru, ni mág arstanten inti geban thír.
3. (Lc 11 8) Dico vobis, etsi non dabit illi surgens eo quod amicus eius sit, propter improbitatem tamen eius surgens et dabit illi quot habet necessarios.
Ih quidu íu, inti oba her ímo ni gibit, arstentit thanne úf, uuanta her sín friunt ist, thuruh sina únstillida arstentit inti gibit imo só manag so her bitharf.
4. (Lc 11 9) Et ego vobis dico: petite et dabitur vobis, quærite et invenietis, (73) pulsate et aperietur vobis.
Inti ih quidu íu: bitet, inti íu gibit mán, suohet inti ir findet, (73) clophot inti íu intuot man.
5. (Lc 11 10) Omnis enim qui petit accipit, et qui quærit invenit, et pulsanti aperietur.
Allero giuuelih thie bitit inphahit, inti thie suohhit findit, inti clophontemo uuirdit gioffanot.
6. (Mt 7 9) Aut quis est ex vobis homo, quem si petierit filius suus panem, numquid lapidem porrigit ei, 10. aut si piscem petit, numquid serpentem porrigit ei, (Lc 11 12) aut si ovum petierit, numquid porrigit illi scorpionem?
Odo uuer ist fon íu manno, then oba bitit sín sun brotes, ía ni gibit her imo stein? oba her fiskes bitit, ia ni gibit her imo thanne natrun? odo oba her eies bitit, ia ni gibit imo thanne scorpionem?
7. (Mt 7 11) Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona dare filiis vestris, quanto magis pater vester qui in cælis est dabit bona petentibus se?
Oba ir, mit thiu ir ubile birut, uuizzut guot zi gebanne iuuueren kindon, vvuo mihhiles mér íuuer fater thie in himile ist gibit guotu inan bitenten?
8. (Mt 7 12) Omnia ergo quecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite eis, hæc est enim lex et prophetæ.
Allu thiu ir uuollet thaz íu man tuon, thiu tuot ir ín, thaz ist eúua inti uuizagon.
9. (Mt 7 13) Intrate per angustam portam, quia lata porta et spatiosa via quæ ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant per eam.
Gét ín thuruh enga phorta, uuanta breit phorta inti uúit uúeg thie thar leitit zi furlore, inti manage sint thie thuruh thie gangent.
10. (Mt 7 14) Quam angusta porta et arta via quæ ducit ad vitam! et pauci sunt qui inveniunt eam.
Vvuo engi ist thiu phorta inti bithuungan uúeg thie leitit zi libe! inti fohe sint thie then findent.
1. (Mt 7 15) Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces.
Vuartet íu fon luggen úuizagon, sie quement zi iu in giuuatin scafo, inuúertes sint sie ráze uúolua.
2. (Mt 7 16) A fructibus eorum cognoscetis eos.
Fon iro uuahsmon fúrstantet sie.
3. Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? (74) 17. Sic omnis arbor bona fructus bonos facit, mala autem arbor fructus malos facit.
Noh sie ni lesent fon thornun uúinberu, odo fon thistilon figun? (74) Só giuuelih guot boum guotan uuahsmon tuot, ubil boum tuot ubilan uuahsmon.
4. (Mt 7 18) Non potest arbor bona fructus malos facere neque arbor mala fructus bonos facere.
Ni mag guot boum ubilan uuahsmon tuon noh ubil boum guotan uuahsmon tuon.
5. (Lc 6 45) Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo de malo profert mala.
Guot mán fon guotemo treseuue sines hérzen frambringit guot, inti ubil man fon ubilemo bringit ubil.
6. Ex abundantia enim cordis os loquitur.
Fon thero ginuhti thes hérzen sprihhit thie mund.
7. (Mt 7 19) Omnis arbor quæ non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittitur.
Giuuelih boum thie thar ni tuot guotan uuahsmon, ist abafurhóuuan inti in fuir gisentit.
8. (Mt 7 20) Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos.
Uuarlihho fon iro uuahsmen furstantet ír sie.
1. (Mt 7 21) Non omnis qui dicit mihi: domine, domine! intrabit in regno cælorum, sed qui facit voluntatem patris mei qui in cælis est, ipse intrabit in regno cælorum.
Nalles iogiuuelih thie mir quidit: truhtin, truhtin! ni gat in himilo rihhi, ouh ther the tuot mines fater uuillon ther in himile ist, hér gát in himilo rihhi.
2. (Mt 7 22) Multi dicent mihi in illa die: domine, domine, nonne in nomine tuo prophetavimus et in nomine tuo eicimus demonia et in tuo nomine virtutes multas fecimus?
Manage quedent mir in themo tage: truhtin, truhtin, eno ni in thinemo namen uuizagotumes inti in thinemo namen úzvvurphumes diuuala inti in thinemo namen managiu megin tatumes?
3. (Mt 7 23) Et tunc confitebor illis: quia numquam novi vos, discedite a me (75) qui operamini iniquitatem!
Thanne gih ih ín: bithiu uuanta ih nio in altere iuuih uuesta, áruuizet fon mír (75) thie thar unreht uuirket!
1. (Mt 7 24) Omnis ergo qui audit verba hæc et facit ea assimilabitur viro sapienti qui ædificavit domum suam supra petram; 25. et descendit pluvia et venerunt flumina et flaverunt venti et inruerunt in domum illam, et non cecidit, fundata enim erat supra petram.
Allero giuuelih thie thar gihórit thisu uuort inti tuot siu, ist gilih spahemo man thie thar gizimbrota sin hus ubar stein; inti nidarsteic regan inti quamun gusu inti bliesun uuinta inti anafielun in thaz hús, inti íz ni fiel, uuanta iz gifestinot uúas ubar stein.
2. (Mt 7 26) Et omnis qui audit verba mea haec et non facit ea similis est viro stulto qui aedificavit domum suam super harenam; 27. et descendit pluvia et venerunt flumina et flaverunt venti et inruerunt in domum illam, et cæcidit, et fuit ruina eius magna.
Inti allero giuuelih thie thar thisu minu uuort gihórit inti siu ni tuot, ther ist gilih tumbemo man thie thar gizimbrota sín hús ubar sant; inti nidarsteig regan inti quamun gusu inti bliesun uuinta inti anafielun in thaz hús, inti iz fiel, inti uúas sin fal mihhil.
3. (Mt 7 28) Et factum est cum consummasset Ihesus verba hæc, ammirabantur turbæ super doctrina eius.
Mit diu gientota ther heilant thisu uuort, vvuntarotun thio menigi ubar sina léra.
4. (Mt 7 29) Erat enim docens eos sicut potestatem habens non sicut scribæ eorum et Pharisæi.
Uuas hér tho sie lerenti sósó giuualt habenter, nalles só thie scribara inti Pharisei.
1. (Mt 9 36) Videns autem turbas misertus est eis, quia erant vexati et iacentes sicut oves non habentes pastorem.
Gisehenti tho thie menigi miltita in, uuanta sie uuarun giuueigite inti ligente samaso scáf thiu ni habent hirti.
2. (Mt 10 1) Et convocatis duodecim discipulis suis dedit illis potestatem (76) spirituum immundorum, ut eicerent eos et curarent et omnem languorem et omnem infirmitatem.
Inti gihaloten sinen zuelif íungiron gáb ín giuualt (76) unsubarero geisto, thaz sie úzvvurphin sie inti heiltin iogiuuelihha suht inti iogiuuelihha úmmaht.
3. (Lc 9 2) Et misit illos predicare regnum dei, 3. et ait ad illos: nihil tuleritis in via, (Mt 10 5) in via gentium ne abieritis et in civitates Samaritanorum ne intraveritis, 6. sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israhel.
Inti santa sie zi predigonne gotes, rihhi, inti quad zi ín: niouuiht ni nemet ír in uuege, in heidanero uuég ni get ír, inti in burgi Samaritanorum ni gét ir ín, ouh halt mér faret zi then scafon thiu thar furvvurdun fon Israhelo húse.
4. (Lc 9 7) Euntes autem predicate dicentes: quia appropinquavit regnum cælorum.
Génti predigot sús quedante: nahit sih himilo rihhi.
5. (Lc 9 8) Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, demones eicite: gratis accepistis, gratis date.
Únmahtige heilet, tote uúeket, riobe suberet, diuuala uúerphet úz: uzan mieta inphiengut ír, uzan mieta gebet ír.
6. (Lc 9 9) Nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam in zonis vestris, non peram in via (Lc 9 3) neque panem (Mt 1