1. Werken met Voyageurs, Roma, Sinti
is bemiddelingswerk
1.1 Het is specifiek
Voyageurs, Roma, Sinti hebben recht
op een eigen benadering omdat de sedentaire maatschappij hun manier van
leven niet erkent en omdat zij van hun kant wantrouwen en afstand
koesteren tegenover die maatschappij. De manier waarop dit gebeurt, de
historische en culturele achtergronden daarvan staan uitgebreid beschreven
in de publicatie “Voyageur,
Manoesj, Rom” van het Vlaams Minderhedencentrum.
De contacten die Voyageurs, Roma,
Sinti met de maatschappij onderhouden verlopen via enkele vaste figuren
uit de burgermaatschappij: geestelijken, herbergiers of andere welwillende
centrale figuren. Deze spontane “bemiddeling” dient in onze moderne
tijden door de sociale voorzieningen ook op een professionele manier
opgenomen te worden ten einde de band tussen de twee culturen niet alleen
in stand te houden maar doelgericht te verbeteren. Het is een plicht van
de maatschappij en een recht voor de Voyageurs, Roma, Sinti dat op die
manier de interculturele
communicatie wordt vorm geven. Het behoort een structureel onderdeel van
de integratiesector te zijn en te blijven.
De deskundigheid van de begeleiders
van Voyageurs, Roma, Sinti bestaat daarom slechts doorheen hun persoonlijk
contact met de doelgroepleden.
1.2 Het is doelgericht
De bemiddelingstaak is gericht op de
vreedzame coëxistentie tussen de sedentaire maatschappij en de Voyageurs,
Roma, Sinti. Wij kiezen voor deze omschrijving omdat het begrip
“integratie” reeds te zeer een bijklank van assimilatie heeft
gekregen. Tevens verwijst het veel sterker naar het samen leven als
proces. Ten derde sluit het het best aan bij de wens van de Voyageurs,
Roma, Sinti zelf die het verwoorden als “laat ons met rust”.
1.3 Het is gebaseerd op vertrouwen
Bemiddelen gebeurt vanuit een
vertrouwensrelatie. Die is gebaseerd op het persoonlijk contact tussen
bemiddelaar en doelgroep: op eerstelijns werk. Voyageurs, Roma, Sinti
hebben recht op bemiddelaars die voldoende tijd hebben om deze
relatie op te bouwen en in stand te houden. Dat ze oplossingen
kunnen bieden aan kleine maar ook in grote problemen. Dat ze een klankbord
zijn, ook voor dingen waarvoor Voyageurs, Roma, Sinti binnen hun groep
niet terecht kunnen, dat ze discreet zijn, zowel naar de
buitenwereld als naar de binnenwereld en dat ze respect opbrengen
voor de normen, waarden en gewoonten van hun doelgroep.
Begeleiders van Voyageurs, Roma,
Sinti ontwerpen zich een referentiekader waarbinnen ze hun doelgroepleden
kunnen begrijpen. Dit kader stellen ze bij via studie en via overleg met
hun collega’s (professionelen en vrijwilligers, binnen en buiten het
VCW/het Vlaams Minderhedencentrum).
1.4 Het bevat vier functies
- De beide culturen over elkaar informeren.
- Duiden: voorstellen en
noden van de Voyageurs, Roma, Sinti omzetten in begrijpelijke taal voor de
burgermaatschappij (diensten en beleidsverantwoordelijken) en omgekeerd
- Signaleren en adviseren
aan de burgermaatschappij en aan de Voyageurs, Roma, Sinti op basis van
hun kennis van-binnenuit van beide culturen. Zij hoeven daarbij niet alles
goed te keuren en te verdedigen.
- Woordvoerders van de Voyageurs,
Roma, Sinti aanmoedigen en versterken.
2. Werk met Voyageurs, Roma, Sinti
is integraal werken
Het vertrekt vanuit de doelgroepen
in hun relatie met de maatschappij en niet vanuit thema’s. Vandaar dat
de begeleiders van Voyageurs, Roma, Sinti hun job dienen te doen op zoveel
mogelijk beleidsdomeinen (wonen, sociale administratie, onderwijs, arbeid,
gezondheid, onthaal, opvang…) en hoofdzakelijk volgens twee methodieken:
ombudsfunctie en opbouwwerk. Beide methodieken zijn door hun aard zelf
rechtstreeks betrokken met de doelgroep.
2.1 Ombudswerk
Dit is de sociale dienstverlening
die begeleiders van Voyageurs, Roma, Sinti op aanvraag verrichten. Het
uitgangspunt voor deze sociale dienstverlening is dat zij dit doen,
doorverwijzen en die doorverwijzing opvolgen. Het betreft immers meestal
vastgelopen dossiers waarbij de rechthebbende bij alle andere diensten
voor een gesloten deur is komen te staan. De begeleiders dienen dus
dossiers te deblokkeren, op zoek te gaan naar een dienst die gemotiveerd
is ze van nabij op te volgen en erop toe te zien dat de rechthebbende niet
opnieuw in de steek gelaten wordt. Op die manier geeft de begeleider de
aanzet van zijn kant naar een inclusief beleid voor Voyageurs, Roma,
Sinti.
Begeleiders moeten voortdurend op
hun hoede zijn om zich niet te laten “gebruiken” door doelgroepleden:
nl. klusjes voor hen opknappen die ze evengoed (en soms beter) zelf kunnen
doen.
Met Voyageurs, Roma, Sinti bereik je
betere resultaten als je vindplaatsgericht gaat werken. Wie niet naar hen
toe gaat zal geen contact met hen kunnen houden. Hiermee bedoelen we niet
alleen de noodzaak van huisbezoeken maar ook van een culturele
toenadering: zolang diensten verwachten dat Voyageurs, Roma, Sinti zich
zullen aanpassen na een afzienbare tijd zullen ze moeilijk tot resultaten
komen.
Ombudswerk is een onmisbare basis
voor opbouwwerk met Voyageurs, Roma, Sinti.
2.2 Opbouwwerk
Opbouwwerk bevat de stappen (hoe
klein ook) die de begeleiders samen met doelgroepleden zetten om
achterstelling vanuit de burgermaatschappij aan te pakken. Daarbij is het
van minder belang of die betrokken doelgroepleden behoren tot een
“organisatie”. Essentieel is dat de Voyageurs, Roma, Sinti hun stem
kunnen laten horen op elke welk waar dat noodzakelijk is. Het opbouwwerk
met Voyageurs, Roma, Sinti verloopt meestal met kleinere, vaak
familiegebonden, belangengroepen. De begeleider ondersteunt en versterkt
deze groepen zodat ze zoveel mogelijk voor hun eigen belang, en misschien
voor dat van anderen, kunnen opkomen. Begeleiders van Voyageurs, Roma,
Sinti zijn geen vertegenwoordigers van hun doelgroep. Dat komt alleen de
doelgroep zelf toe. Begeleiders mogen de mensen niet blijven betuttelen.
Ze moeten een evolutie creëren naar steeds meer zelfstandigheid. Hun
deskundigheid bestaat er onder meer in dat zij zelf moeten beslissen
wanneer zij samen met doelgroepleden naar beleidsmakers stappen en wanneer
zij dat apart doen. Hun verantwoordelijkheid daarbij is om bij deze
beoordeling steeds de band met hun doelgroepleden te bewaren, wat er ook
mag gebeurd zijn.
Ook al verloopt het opbouwwerk met
Voyageurs, Roma, Sinti via langlopende en integrale relaties, het blijft
noodzakelijk dat begeleiders zich tussendoelen stellen die op afzienbare
termijn te halen zijn.
2.3 Band tussen ombudswerk en
opbouwwerk
Een begeleider van Voyageurs, Roma,
Sinti is binnen de groepen bekend als de vertrouwenspersoon, als iemand
die aanspreekbaar is als er iets scheef zit. Zodra hij van verschillende
mensen een gelijkaardig probleem verneemt kan hij vrij vlot optreden als
verbindingspersoon tussen die individuen om samen zich te wenden tot de
maatschappelijke instellingen waar ze problemen mee hebben. Het voordeel
daarvan is dat er meer kans is op een opbouwende actie die strategisch
overdacht is. Een spontane groepsvorming neigt immers snel naar een
conflict-model waarbij de uitkomst soms slechter is dan de situatie
ervoor.
3. Werk met Voyageurs, Roma, Sinti
respecteert en promoveert de culturele identiteit
De bemiddeling tussen sedentaire
maatschappij en de Voyageurs, Roma, Sinti is gebaseerd op
- een (misschien zelfs onbewuste)
eis bij de doelgroepen dat de sedentaire maatschappij iets goed te maken
heeft tegenover de Voyageurs, Roma, Sinti.
- tegemoetkoming vanuit de
sedentaire maatschappij op culturele basisbehoeften van Voyageurs, Roma,
Sinti:
- Voor de Voyageurs, Roma, Sinti die
in België wonen of hun winterstandplaats hebben is de hoogste prioriteit
dat er snel voldoende sedentaire en doortrekkersterreinen komen. Zij
hebben de overtuiging dat zij daarop recht hebben en zij meten de waarde
van het VCW en het Vlaams Minderhedencentrum af aan het succes dat zij op
dat terrein boeken. Tegelijk zal dit ook effect hebben op de doortrekkende
Voyageurs, Roma, Sinti.
- Voor Voyageurs, Roma, Sinti die in
huizen wonen is vereenzaming een ernstige problematiek. Zij verliezen hun
contact met hun groepsgenoten terwijl zij met de andere huisbewoners in de
buurt geen enkel aanknopingspunt hebben.
- De Voyageurs, Roma, Sinti die
nomadisch leven, d.w.z. een groot deel van het jaar reizend doorbrengen,
hebben recht op een aangepaste dienstverlening. Het ontvangen en
behandelen van post is daarin een centraal gegeven. Op die wijze kunnen ze
tevens op regelmatige basis bereikt worden waardoor begeleiding bij hun
relatie met de maatschappij gegarandeerd is. Een andere manier om deze
begeleiding is (voorlopig ?) niet voorhanden. Het zal dus aan het Vlaams
Minderhedencentrum zijn om deze werkmethode te integreren in zijn aanbod.
- Om een beeld te krijgen van de
culturele eisen die de Roma meedragen zullen we nog een lange tijd van
inleven en mee-leven nodig hebben.
Begeleiders van Voyageurs, Roma,
Sinti worden maar ernstig genomen als zij hun nut kunnen aantonen voor de
doelgroep. Dit geldt voor de “kleine” problemen (bijvoorbeeld
schorsing van kinderbijslag wegens onregelmatig werk) maar ook voor de
grote problemen zoals hierboven opgesomd. Zolang er geen resultaten
geboekt worden op het vlak van sedentaire en
doortrekkersterreinen blijft alle begeleidingswerk bij de Belgische
Voyageurs, Roma, Sinti een handeling in de marge. Pas als er aan zulke
culturele basiseis is voldaan kan de Vlaamse Gemeenschap verwachten dat ze
met de Voyageurs, Roma, Sinti als partners aan tafel kan gaan zitten, over
onderwijs, werk …
Het woonwagenwerk wil voortdurend
zijn eigenheid en deskundigheid benadrukken en in confrontatie met het
werkveld verbeteren. Het wil niet in de val trappen van mooie rapporten te
schrijven die misschien wel passen in de kraam van subsidiegevers, maar
waardoor het echte werk kan verdoezeld worden. Het gevaar bestaat immers
dat de verkeerde beleidsbeslissingen genomen worden op basis van zulke
rapporten.
