Betekenis van Nieuwpoort


Het ontstaan van Nieuwpoort is te situeren op Sandeshoved, een verzanding die voortkwam uit een eeuwenlang durende, steeds gewijzigde vorming van de Vlaamse kust in de IJzermonding, geboetseerd door water, wind en zand. Het hoger gelegen duin was reeds in de negende eeuw bewoond.
De monnikken van de Duinenabdij van Koksijde konden door het opwerpen van dijken, het wispelturig spel van de zee op een veilige afstand houden.

Filips van den Elzas, Graaf van Vlaanderen, zag in dat de nederzetting Nieuwpoort omwille van de strategische ligging zowel economisch (als zeehaven), en militair (als vesting) van groot belang was. Hij verleende in 1163 een stichtingskeure aan de bewoners van Nieuwpoort. De hierin vastgelegde rechten en plichten maakten een geordende samenleving mogelijk. Aan het stadsmagistraat werd tevens bevoegdheid inzake rechtspraak verleend .

De Nieuwpoortse gemeenschap heeft, door de eeuwen heen, steeds met hand en tand die verworven vrijheden en rechten verdedigd. Door middel van een waterhuishouding die noodzakelijkerwijze zeer complex was, kon het steeds dreigende gevaar - door de open verbinding tussen de haven en de zee - geweerd worden. Tevens werd de stad beveiligd door vestingen en grachten.

Dank zij Gwijde van Dampierre, Filips de Stoute en Sébastien le Prêtre Maarschalk de Vauban werd Nieuwpoort een haast oninneembare stad - tot de vestingen op het einde van de 18e eeuw ontmanteld werden.

De waterwegen naar Brugge, Ieper, Diksmuide, Veurne enz. lagen aan de basis van belangrijk handelsverkeer en Nieuwpoort werd een welvarende havenstad, een knooppunt in de verbinding tussen het rijke hinterland en gebieden overzee.

Een vijftiental zware belegeringen - waarvan enkele resulteerden in de totale verwoesting van de stad, zoals in 1383 en 1914 - hebben nooit de wil kunnen breken om te overleven en om steeds maar opnieuw te beginnen.


De eerste beiaard


Marktplein en Halletoren omstreeks 1875, door François Musin (1820-188); illustratie uit 'Volksliederen en Gedichten' door F. Morael, Derde Deel;  Inventaris Kunstpatrimonium Nieuwpoort nr. 01746/8 LDK/0


Het is vanzelfsprekend dat Nieuwpoort betrokken was bij het ontstaan en de ontwikkeling van de beiaard in onze contreien.

Een belfort was voor een stad als Nieuwpoort, zoals voor zoveel Middeleeuwse steden, een uiterlijk teken van rechtsmacht, vrijheid en welvaart. Op het einde van de 14e eeuw (na de totale verwoesting door de Engelsen in 1383) , werd de Halletoren gebouwd.
Uit de stadsrekeningen die vanaf 1388 bewaard zijn, blijkt dat het openbare leven door de heropbouw van de stad zijn normale ritme hernomen heeft.

De uurklok die in feite de dagindeling in Nieuwpoort aankondigde kreeg haar plaats in de Halletoren. Vanaf 1413 is er in de stadsrekeningen melding van een '...enghiene met appeelen' - de voorloper van wat wij nu de automatische beiaard noemen.

Er is ook betaling vermeld voor herstel van '...eenen man slaende en betekenende de euren van den daghe'.

De klokken werden van uit Brugge (in 1440 door Willem vande Wiele), maar eveneens van uit Amsterdam, per barge naar Nieuwpoort gebracht. Adriaen Jonas vervaardigde in 1582 een nieuw en groter speelwiel voor de halletoren.
Vanaf 1582 tot 1608 - het jaar waarin Jan dela Porte betaald werd
'...over 'tvermaecken en stellen de clocken op 'tbelfort ter marct, bequaemen maecken om daerop te spelen...'
- zijn er in de stadsrekeningen geen gegevens gevonden omtrent de beiaard.

Na Jan dela Porte volgde een ganse reeks beiaardiers met o.a. Hendrik Grard, Jan Blampain en Joannes de Gruytters, tot in 1914 (toen de totale verwoesting van Nieuwpoort begon die vier jaar zou duren). Ondertussen was de reeks klokken op de belforttoren zodanig uitgebreid, dat omwille van plaatsgebrek, de ganse beiaardinrichting omstreeks 1680 naar de stadstoren overgebracht werd. Hier, in een ruimere campanile, kon de beiaard beter tot zijn recht komen. De toren zelf is als bouwwerk nooit voltooid geraakt.


De tweede beiaard

Toren 1632


In 1735 voldeed de (eerste) beiaard niet meer, hij was in feite een amalgaam van allerlei klankkleuren, en zal als gevolg daarvan niet zeer welluidend geweest zijn. Zeer waarschijnlijk was hij geen voorbeeld van toonzuiverheid.

Het stadsmagistraat was zich daar terdege van bewust en bestelde op 25 augustus 1735, ter vervanging van de oude '...die quaelick luydende was...', een nieuwe beiaard bij Pieter Vanden Gheyn, klokkengieter uit Leuven. De hogere overheid die hierover niet geraadpleegd was, kon hier niet mee instemmen en bracht dit in een 'gepeperde' brief ter kennis van de 'heren van Nieuwpoort'.
Zij beloofden het nooit meer te doen; maar intussen was de tweede beiaard reeds gerealiseerd!

Tussen 1760 en 1777 leverde Georgius Dumery uit Brugge nog een tiental klokken ter vervollediging van de reeks. In 1794 kon de beiaard ontsnappen aan de roofzuchtige franse revolutie dankzij Hendrik Maegerman (beiaardier van 1781 tot 1815) die de beiaard liet klinken, 'à la gloire de la République'.
Zijn collega in Veurne deed dit niet met als gevolg dat de beiaard van Veurne verdween naar Frankrijk.
Na het verdwijnen van de 'rovers' werd onze beiaard volop ingeschakeld in het openbare leven te Nieuwpoort:

'Zondag 24 juny 1860
''s morgens om zes ure zal de kermis door het luiden van de klok, beyaerd speelen, losbranden van het kanon, vercieren der straeten en gebouwen, en bevlaggen der schepen in de haven, aangekondigd worden.'


De wereldoorlog 1914-1918 heeft hier bruusk een einde aan gesteld: de beiaardtoren werd door de Belgische Genietroepen op 17-10-1914 gedynamiteerd.


De beiaard van Nieuwpoort bestond op dat ogenblik uit 44 klokken, in totaal ongeveer 8.793 kg. brons. De basklok was een RE#1 met een diameter van 150 cm, en met een gewicht van ongeveer 1.890 kg. De kleinste klok was een SI4 met een diameter van vermoedelijk 20 cm en een gewicht van ongeveer 10 kg.

Van de ganse installatie is, voor zover bekend, van de reeks gegoten in 1735 en daarna, slechts één klokje ongeschonden overgebleven. Het draagt op de schouder het opschrift ' VANDEN GHEYN ME FUDIT 1735' en op de flank prijkt het wapenschild van Nieuwpoort met als onderschrift: SPqN.
Het gewicht is 23,5 kg., de doormeter 31,9 cm., en de toonhoogte F#3.
Daarnaast zijn alleen wat stukken brons, twee beschadigde klokken (van Georgius Dumery) en de handbeschermers van Louis Deschieter, de laatste beiaardier van de 'vooroorlogse' reeks, bewaard gebleven.



De derde beiaard

Toren 1952 ©


In 1949 wordt beslist de beiaardtraditie in Nieuwpoort, na een onderbreking van meer dan 35 jaar, terug op te nemen. Er is evenwel een groot verschil in conceptie: zowel de toren voor wat de architectuur betreft, als de diachromatische vieroktaafsbeiaard voor wat de klokkenreeks betreft, wijken wezenlijk af van hun voorgangers.

De huidige stadstoren, opgetrokken op de grondvesten van de vroegere toren, is als bouwwerk voltooid en past nu qua stijl bij het kerkgebouw: de O.-L.-Vrouwekerk waarnaast hij heropgetrokken werd.

De reeks van 67 klokken (basis Es1, 1407 kg) werd in 1952 gegoten door Marcel Michiels Jr., klokkengieter te Doornik en werd gestemd volgens de Pythagorese stemming.

Deze veeleisende opdracht werd tot een goed einde gebracht, dank zij de kunde van de klokkengieter en dank zij het toezicht door Victor Van Geyseghem, beiaardier en oud-leraar aan de Beiaardschool maar vooral klokkendeskundige met internationale faam.

Ook de opstelling van de beiaardinstallatie werd helemaal in functie van het muziekinstrument uitgevoerd: centraal in de klokkenkamer en niet meer als een versierend element, goed zichtbaar in de campanile zoals vroeger gebruikelijk was, ook te Nieuwpoort.

In 1992 werd de ganse installatie (met uitzondering van de klokken) vernieuwd door de firma Clock-O-Matic uit Holsbeek waarbij de nieuwste technieken toegepast werden.


Klokkenlijst van de (diachromatische) derde beiaard

Klik hier



Lijst van de Nieuwpoortse beiaardiers


Aan de hand van de stadsrekeningen en andere documenten in het Archief van Nieuwpoort, kon een - bijna volledige - reeks beiaardiers samengesteld worden die vergoed werden: '...om goede devoiren ghedaen int beyaerden end speelen op de clocken op de halle ter marct...'
:

2004

       

?

 

-

1608

Jan dela PORTE

1608

-

1619

?

1619

-

1628

Hendrik GRARD

1628

-

1629

?

1629

-

1643

Jan BLAMPAIN

1643

-

 

? ?

 

-

1700

Joris RANTS

1700

-

1707

Andries BOUDEN

1708

-

1721

Cornelis BEGEREM

1721

-

1737

Joannes de GRUYTTERS

1737

-

1742

Joannes GEERT

1742

-

1753

Pauwel CARLIER

1753

-

1781

Hendrik MAEGERMAN

1781

-

1815

Napoleon ROUCHE

1815

-

1840

Michel DESMEDT

1841

-

1863

Clement CELESTIN

1863

-

1879

Louis VLIEGHE

1879

-

1887

Louis DESECK

1887

-

1894

Karel DEDEYSTER

1895

-

1907

Louis DESCHIETER

1895

-

1914

Cyriel MICHIELS

1907

-

1914

En na de onderbreking

als gevolg van Wereldoorlog 1914 - 1918:

Paul BOURGOIS

1954

-

2004

Els DEBEVERE

2003

-

 



De beiaardier

P. Bourgois aan het huidig klavier ©


Beiaardier Paul BOURGOIS (°1933) maakte op jeugdige leeftijd kennis met het pianoklavier. Bij Joris Porteman, een fijnbesnaard musicus, leerde hij zich verder bekwamen in piano- en orgelspel. Na humaniorastudies werd hij leerling aan het Lemmensinstituut (destijds nog) te Mechelen, met als 'nevenwerking' de kennismaking met de beiaardkunst.

In de Koninklijke Beiaardschool Jef Denyn werd hem door zijn leermeesters Staf Nees en Jef Van Hoof, op een fijnzinnige en degelijke manier het beiaardspel in al zijn facetten bijgebracht. Campanologie studeerde hij bij Victor Van Geyseghem.

Sedert 1953 zet Paul Bourgois de opgedane kennis om in 'klinkende' torenmuziek, niet alleen in Nieuwpoort, waar hij in 1954 als stadsbeiaardier benoemd werd, maar ook in andere steden, zowel in binnenland als in buitenland. Gedurende al die jaren is zijn interpretatie tot diepe rijpheid gekomen en heeft ze aan gevoelsuitdrukking gewonnen.

Dit ervaart men het best in de rustige omgeving van de beiaardtoren tijdens een zomeravondrecital, waarbij de noten slechts het middel zijn om muziek ten gehore te brengen.

Na 50 jaar kan hij met gerust gemoed de zorg voor de beiaardrecitals in Nieuwpoort overlaten aan Els DEBEVERE (Diploma Kon.Beiaardschool J.Denyn Mechelen 2004).

De gemeenteraad van Nieuwpoort, in zitting op 30 december 2004, verleende hem de titel van erestadsbeiaardier.

Sedert 2000 werkt hij samen met de harpiste Anne-Sophie BERTRAND (Paris) in het duo TOCANDO (gesticht in 1999).

A.S. BERTRAND, harpiste©




Beiaardrecitals - Geleide bezoeken


Tijdens de zomerperiode zijn tussen 16 juni en 15 september beiaardrecitals voorzien, telkens op woensdagavond om 20.30 uur, uitgevoerd door Els DEBEVERE , stadsbeiaardier sedert 2004.

Voor het behalen van haar diploma aan de Koninklijke Beiaardschool Jef Denyn heeft zij als eindwerk, naast een praktische proef, een verhandeling "Grasduinen in de geschiedenis van de Nieuwpoortse beiaard" voorgelegd. De VVV Nieuwpoort heeft dit in boekvorm uitgegegeven. Dit rijk gestoffeerde werk ( 140 pagina's en 109 foto's ) is te bekomen bij de Dienst Toerisme, Stadhuis, Marktplein, 7 8620 Nieuwpoort

Stadsbeiaardier Els DEBEVERE aan het huidige klavier ©


Het recitalprogramma van de uitgevoerde werken - zowel originele beiaardmuziek als bewerkingen van hedendaagse of oude muziek en volksliederen - wordt ter beschikking gesteld, tijdens het recital, op de terrasjes van het Marktplein, aan de voet van de toren en in de luistertuin , te bereiken langs de Sint-Sebastiaanstraat tijdens het beiaardrecital op woensdagavond.

Gedurende de maanden juli en augustus is er iedere vrijdagvoormiddag, naar aanleiding van de wekelijkse markt, om 10 uur een gratis en begeleid torenbezoek voorzien, gevolgd door een beiaardbespeling om 11u.15.
Er dient evenwel, omwille van de beperkte ruimte op de toren, vooraf een ticket aangevraagd bij de

Dienst voor Toerisme, Stadhuis, Marktplein,7 8620 Nieuwpoort tel.:058/22.44.22

waar ook de recitalkalender, de programma's en verdere inlichtingen kunnen worden bekomen ( E-post : info@nieuwpoort.be)

Het ganse jaar door kan een geleid bezoek voor groepen (van minimum 10 tot maximum 20 personen) worden aangevraagd.


Recitalkalender 2005 :


15/06/2005

20.30 u.

Els Debevere

19/06/2005

14.00 u.

Els Debevere

22/06/2005

20.30 u.

Els Debevere

29/06/2005

20.30 u.

Els Debevere

06/07/2005

20.30 u.

Els Debevere

13/07/2005

20.30 u.

Els Debevere

20/07/2005

20.30 u.

Els Debevere

27/07/2005

20.30 u.

Aimé Lombaert

03/08/2005

20.30 u.

Ludo Geloen

10/08/2005

20.30 u.

Els Debevere

13/08/2005

11.00 u.

Els Debevere

14.00 u.

geleid torenbezoek

17/08/2005

20.30 u.

Els Debevere

24/08/2005

20.30 u.

Els Debevere

31/08/2005

20.30 u.

Elena Sadina & Sergej Gratchev

07/09/2005

20.30 u.

Els Debevere

14/09//2005

20.30 u.

Els Debevere


~~~~~~~~~~~~

Naar aanleiding van de voorstelling van de CD: Nieuwpoort en zijn beiaard, werd in juni 1996 een primeur verwezenlijkt: samenspel van beiaard en harp. Hiervoor werd beroep gedaan op de medewerking van Chantal BURIE (1941 - 2004), harpiste 1e solist bij het Koninklijk Philharmonisch Orkest van Vlaanderen en professor voor harp aan het Koninklijk Muziekconservatorium van Antwerpen.

Deze gedurfde maar geslaagde klankcombinatie van harp en beiaard werd sedert 2001 telken jare door het duo TOCANDO, Anne-Sophie BERTRAND en Paul BOURGOIS. gerealiseerd in Nieuwpoort.

Maandag 28 maart 2005 om 20.00 u. was het Duo TOCANDO, andermaal te horen en te zien in de O.-L.-Vrouwekerk te Nieuwpoort tijdens een rechtstreeks uitgevoerd simultaan concert, georganiseerd door de Cultuurdienst.

De uitvoerders : (in de O.-L.-Vrouwekerk) Anne-Sophie BERTRAND (Paris), harpiste solist bij het Symphonisch Orkest van de Hessische Rundfunk Frankfurt, en (op de O.-L.-Vrouwetoren) de erestadsbeiaardier Paul BOURGOIS.
De huidige stadsbeiaardier Els DEBEVERE stond in voor de begeleidende commentaar.

Het Duo TOCANDO ©


Het Duo TOCANDO - voorbereiding ©

A.S. BERTRAND - voorbereiding ©

A.S. BERTRAND tijdens het concert ©

A.S. BERTRAND tijdens het concert ©



Het Duo TOCANDO tijdens het concert©


De klank- en beeldverbinding tussen de beiaardtoren en de O.-L.-Vrouwekerk werd uitgevoerd door 'The 8ighth Day' bvba 8432 LEFFINGE, terwijl de Stedelijke Technische Dienst instond voor de logistiek.




Geluidsopnamen






Beiaardmuziek


Intro en Lied uit: 'Vertellingen van Jan de mulder' van P.Bourgois ©
Klik op de klok om het fragment te horen.




Bibliografie

  • Rijksarchief Brugge, Fonds Nieuwpoort (Van Werveke).

  • Beschryvinge der stad ende haven van Nieuport. J.B.Rybens 1876.

  • Die Lehre von den Tonempfindungen. H. Helmholtz 1877.

  • Modern Archief van de stad Nieuwpoort

  • Documents Historiques. R. de Beaucourt de Noortvelde. 1904

  • Nieuport ancien et moderne. C Wybo. 1904

  • De Beiaard van Nieupoort. J. Filliaert. 1936

  • Archief klokkengieterij M.Michiels Sr. en Jr. Doornik.

  • Beffrois, Halles Hôtels de Ville. J.Lestocquoy 1948.

  • Iconografie van het arrondissement Veurne. A. Verbouwe 1950.

  • Beiaarden in België. J. Rottiers. 1952

  • Heemkundig Tijdschrift 'Bachten de Kupe' 5e Jrg nr.4. Nieuwpoort 800 P.Bourgois 1963.

  • Van paardebel tot speelklok. A. Lehr. 1971

  • Beiaardkunst in de Lage Landen. A. Lehr. 1991

  • De vroegste geschiedenis van Nieuwpoort. R.Degryse. 1994

  • Wandelen in versterkte steden. Provincie West-Vlaanderen 1999.




    Nuttige adressen.


    Provincie W.-Vl., Dienst Cultuur,
    Leopold III laan,41
    B 8200 SINT-ANDRIES
    tel.: 050.40.34.34;
    fax: 050.40.31.00;
    E-post:muziek@west-vlaanderen.be

    ----- -----
    Koninklijke Beiaardschool Jef Denyn,
    F. de Merodestraat,63
    B 2800 MECHELEN
    tel.: 015/20.47.92;
    fax: 015/20.31.76
    E-post: beiaardschool@yucom.be
    Web-site: http://www.beiaard.org


    ----- -----
    Dienst Toerisme & Cultuur, stadhuis,
    Marktplein,7
    B 8620 NIEUWPOORT
    tel.: 058/22.44.44;
    fax: 058/22.44.28
    E-post : info@nieuwpoort.be
    Web-site: http://www.nieuwpoort.be


    Links.

    Andere beiaarden:

    Beiaardtechniek:

    Info over de streek:





    © Paul BOURGOIS, R.Woutersweg,4 B 8620 Nieuwpoort.
    E-post : paul-bourgois@tijd.com