De samenstelling van het water is direct van invloed op de groei van de waterplanten, de ontwikkeling van de micro-organismen en waterinsecten en de conditie van de vissen. Water moet dan ook alle elementen bevatten die noodzakelijk zijn voor de biologische en chemische processen in het milieu. Daarom is het misschien nuttig om meer te weten over de samenstelling van het water.
De meest doorslaggevende watercontroles zijn wateranalyses, althans mits ze juist worden geïnterpreteerd. Daarin zit in de praktijk dan ook de moeilijkheid. Zuurgraad, geleidend vermogen, hardheid, ammonium -, nitriet -, nitraat -en fosfaatgehalte kunnen een uitsluitsel geven over de fysieke kwaliteit van het water en ons een indruk verschaffen over de afvalverwerking door de aanwezige aërobe en anaërobe bacteriën.
Uit volgend rapport zal blijken waarom het leven in onze oefenput, op enkele waterminnende helden na, zo goed als onbestaande is.
| Zuurgraad pH | 3.9 | |
| Geleidend vermogen µS/cm | 287 µS | |
| Zwavel Tot. | in de vorm SO42- | 75 |
| Sulfaat | in de vorm SO42- | 75 |
| Chloor | in de vorm Cl- | 25 |
| Calcium Hardheid Tot. | in de vorm CaCO3 | 51 |
| Magnesium Hardheid Tot. | in de vorm CaCO3 | 14.7 |
| Hardheid Tot. | in de vorm CaCO3 | 65 |
| Natrium | in de vorm Na+ | 15.8 |
| Kalium | in de vorm K+ | 3.2 |
| Aluminium Tot. | in de vorm Al | 1.5 |
| Mangaan Tot. | in de vorm Mn | 0.068 |
| Nitriet | in de vorm NO2 | < 0.1 |
| Nitraat | in de vorm NO3 | 1.5 |
| Fosfor Tot. | in de vorm PO4 | < 0.5 |
| Fosfaat Tot. | in de vorm PO4 | 0.2 |
| Fosfaat Tot. anorganisch | in de vorm PO4 | 0.2 |
| Fosfaat Ortho- | in de vorm PO4 | 0.2 |
| Koolstof Tot. Organisch | in de vorm C | 1.0 |
| Silisium, Tot. | in de vorm SiO2 | 3.8 |
| Ijzer Tot. | in de vorm Fe | 0.19 |
| Zink Tot. | in de vorm Zn | 0.27 |
| Tot. aerobische bacterien: < 1.0E3 CFU/ml |
| Moulds, Yeast and SRB: 0 CFU/ml |
Water (H2O) is opgebouwd uit waterstof ionen (H+)en hydroxide ionen (OH-). In neutraal water zijn er van beide evenveel. Als er te veel H+ionen in het water aanwezig zijn spreekt men van zuur water, bij teveel OH-ionen van alkalisch water. De zuurgraad of pH waarde geeft het aantal vrijewaterstof H+ ionen weer, dus het aantal H+dat er "te veel" in het water zit.
Bij een pH van 7 is het water neutraal. Bij een pH kleiner dan 7 is water zuur, groter dan 7 alkalisch.
Voor een vijver kan men het beste een pH tussen 7,2 en 8,5 aanhouden en afhankelijk van vis of plantensoort hoort de pH tussen de uitersten 6,7 en 8,6 te liggen. In het Zilvermeer meetmen een pH van 3,9 wat wellicht te zuur is opdat vissen er zich zouden kunnen handhaven op het beetje groen, een paar duikerwantsen en enkele waterjufferlarven die we er terugvinden na zal hier voorlopig waarschijnlijk geen ander leven kunnen gedijen. Ikveronderstel dat het hoge sulfaatgehalte oorzaak is van dit euvel.
Het geleidende vermogen, ook wel micro Siemens (µS) genoemd geeft de hoeveelheid opgeloste stoffen weer in het water. Gedestilleerd water heeft een geleidend vermogen van bijna 0 µS. Het geleidend vermogen zegt niets over welke stoffen er in het water aanwezig zijn, het geeft slechts een indruk van de totaal aanwezige hoeveelheid stoffen. Het optimale geleidend vermogen voor een vijver is een waarde tussen 300 en 600 µS. De waarde 287 µS van het Zilvermeer is behoorlijk.
De KH waarde wordt ook wel de carbonaathardheid genoemd. De KH waarde is tevens van grote invloed op de pH waarde omdat het werkt als een buffer tegen verzuring. Bij voldoende mineralen (ionen) in het water (calcium Ca2+, magnesium Mg2+, kalium K+ en natrium Na+) worden carbonaten gevormd (CaCO3, MgCO3, K2CO3, Na2CO3) met het aanwezige koolzuur.
Bvb CaCO3 + 2 H+ çè Ca2++ H2CO3 çè Ca2+2O + CO2
De Gh-waarde, of ook wel de totale hardheid, is het totaal van calcium en magnesiumzouten. Deze mineralen zijn nodig voor de planten die deze als voedingsstof verbruiken. De gezamenlijke hardheid van het water worde in de lectuur uitgedrukt in Duitse hardheidsgraden (DH). Een juiste GH-waarde van vijverwater (tussen8 en 12 DH) is om diverse redenen van belang. In het analyserapport wordt de totale hardheid uitgedrukt in gr/l, voorlopig heb ik nog geen omrekenformule kunnen vinden en weet de waarde 65 gr/l dus niet te interpreteren.
Alle levende organismen, dieren, planten, bacteriën,… hebben stikstof nodig voor de opbouw van eiwitten. Stikstof komt voor in verschillende verbindingen en slechts enkele zijn bruikbaar als levensnoodzakelijke stikstofbron voor de synthese van proteïnen. De luchtstikstof bvb., de door ons duikers verguisde N2,is in dit opzicht onbruikbaar.
Ammonium NH4 is het eerste tussenproduct wat door bacteriën wordt gemaakt uit stikstofhoudend afval.
Nitriet is een zeer giftig tussenproduct uit de stikstofkringloop. Zelfs bacteriën sterven hieraan als concentraties boven 1,5 mg/l ontstaan. Voor vissen kan een nitrietgehalte boven 0,15 mg/l al giftig en zelfs dodelijk werken. Planten kunnen dit tussenproduct niet opnemen. Het nitrietgehalte kan men. De maximaal toegelaten concentratie in drinkwater bedraagt 0,1 mg/l, volgens het rapport is de concentratie in het Zilvermeer lager.
Nitraat (NO3) is een eindproduct uit de stikstofkringloop. Een laag nitraatgehalte laat een afname van de groei van plantaardige organismen in het aquarium of de vijver zien. Een vijver in de juiste biologische balans heeft een nitraatgehalte dat juist hoog genoeg is om de planten van voldoende voeding te voorzien en algen net niet genoeg voeding hebben om te groeien. Planten hebben namelijk veel efficiëntere methoden voor de voedselopname zodat ze met veel lagere concentraties voedingsstoffen kunnen blijven groeien. Voor een goede vijver dient het nitraatgehalte tussen 30 en 50 mg per liter te liggen. De maximaal toegelaten concentratie in drinkbaar water bedraagt 50 mg/l. Een nitraatgehalte van 1,5 gr/l is dus veel te laag om waterplanten hoed te laten groeien.
De voor de planten noodzakelijke fosfor (fosfaat)komt in ons oefenwater in zeer lage concentraties voor, in een zuur milieu zal deze dan ook nog binden (fixeren) met de veel aanwezige aluminium en daadoor onbereikbaar zijn voor de planten.
Kalium is nodig voor het voedingstransport in de plant. Het gehalte aan kalium is gering. Voor de opname door de plant is natrium een sterke antagonist (concurrent) die in vijfvoudige concentratie in het Zilvermeer voorkomt wat de opname van K door de plant zeer bemoeilijkt.
Tot slot nog een woordje i.v.m. de CFU-waarde.Het gehalte aan colony forming units wordt bepaald door een staal van één ml te enten op een steriele voedingsbodem en deze dan bij bepaalde temperatuur een bepaalde tijd te late "incuberen" d.w.z. de levende micro-organismen laten groeien tot "kolonies" die men dan gaat tellen. Dit getal geeft het aantal levende micro-organismen weer.Bvb. in verse melk mag dit getal de waarde 5.0E4 niet overschrijden, in mest, een ideale voedingsbodem, komen vaak 1.0E10 kiemen per milliliter voor, in het Zilvermeer zelfs minder dan 1.0E3. Een reden daarvoor is dat in een milieu met een pH kleiner dan 4 de meeste bacteriën zijn afgedood. Het gerucht als zouden duikers bacteriële oorinfecties oplopen in het Zilvermeer lijkt mij dan ook eerder onwaarschijnlijk.
Welig tierend leven kunnen we helaas in de ongunstige omstandigheden van het Zilvermeer niet verwachten. Ziekteverwekkers die wel eens fataal kunnen zij zoals recentelijk in de put van Eekeren is aangetoond, zullen in onze oefenplas dan ook niet veel kans maken. Laat het ons een troost wezen dat moeder natuur er alles aan doet om er het biologisch evenwicht te herstellen en als ge het mij vraagt: ik ben nooit eerder zoveel waterinsecten in het Zilvermeer tegengekomen als dit jaar.
Wilfried V. Aelten / Eddy Hannes
Duikschool De Zeester